วัดมณีชลขันธ์
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด วัดมณีชลขันธ์ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี
ชนิดสามัญ
ตั้งอยู่ที่เลขที่ ๖๑๑ ตำบลพรหมาสตร์ อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อหมู่บ้านสระเสวย ทิศใต้ติดต่อศาลาการเปรียญ (หลังเก่า) ทิศตะวันออก ติดต่อโรงเรียนท่าหินลพบุรี (บ้านบ้อม) ทิศตะวันตกติดต่อชลประทาน (หมู่บ้านสะพาน ๒) ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปวัดตั้งอยู่บนเกาะมีลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยม ชายธง
มีคลอง ล้อมรอบ
ความเป็นมา วัดนี้เดิมชื่อ "วัดเกาะแก้ว" มีมาแต่สมัยโบราณ ไม่ทราบว่าใครสร้าง สันนิษฐานว่า สร้างคราวเดียวกันกับขุดคลองทำห้องพรหมาสตร์ แล้วเอาดินถมตรงกลางเพื่อสร้างวัดให้ดูสง่างาม เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐ วัดนี้ปกครองแบบมหานิกาย และทรุดโทรมลง ต่อมา เจ้าพระยายมราช (เฉย) ได้ปฏิสังขรณ์ใหม่เกือบทั่วทั้งพระอาราม โดยสร้างเขื่อนรอบบริเวณวัด, กุลี พระอุโบสถ, เป็นต้น และเปลี่ยนเป็นวัดธรรมยุตเป็นพระอารามหลวง ในรัชกาลที่ ๕ และทรงโปรด พระราชทานนามว่า "วัดมณีชลขันธ์" พร้อมกับได้รับพระราชทานวิสุงคามสิมา พระบรม- ราชโองการ ลงวันที่ ๔ มกราคม ๒๔๓๒ เนื้อที่ กว้าง ๑๒ เมตร ยาว ๑๘ เมตร
ทรัพย์สิน ที่ดินที่ตั้งวัดมี ๘ ไร่ ๖๑ ตารางวา
และยังมีที่ดินสงฆ์ของวัดมีที่ตำบลโคกกระเทียม อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี จำนวน แปลง โดยแปลงที่ ๑ มีเนื้อที่ ๐ ไร่ ๒ งาน โฉนดเลข ที่ ๖๗๒๑ แปลงที่ ๒มีเนื้อที่ ๖๕ ไร่ ๓ งาน โฉนดเลขที่ ๖๗๖๘ และแปลงที่ ๓ เนื้อที่ ๕๓ ไร่ ๘๔ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๖๗๖๐
นอกจากนี้ก็มีที่ตำบลพรหมาสตร์ อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี เนื้อที่ ๑๒ ไร่ ๓๒ ตารางวา โฉนด เลขที่ ๒๓๕๕ และที่ตำบลบางขันหมาก อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี เนื้อที่ ๖๔ ไร่ ๓ งาน ๕๖ ตารางวา
ส่วนปูชนียวัตถุ ถาวรวัตถุ พอสรุปได้ดังนี้
พระอุโบสถ ก่ออิฐถือปูน กว้าง ๔ วา ๑ ศอก ยาว ๖ วา ๓ ศอก ไม่มีช่อฟ้าใบระกา ภายในมีพระประธานเป็นพระพุทธรูปบั้นโบราณปางมารวิชัย ไม่มีนามปรากฏ หน้าตักกว้าง ศอก • คืบ « นิ้ว สูง ๓ ศอก ๑ คืบ ๔ น้ำ
พระเจดีย์หลวงพ่อแสง อดีตเจ้าอาวาสองค์แรกสร้างไว้เป็นอนุสรณ์ในชีวิตท่าน โดยสร้าง ด้วยบุญบารมีของท่านเอง ไม่ได้ใช้เงินงบประมาณของวัดเลย ลักษณะองค์เจดีย์เป็นรูป < เหลี่ยม ประจำทิศทั้ สวยงามมาก สูง ๔๐ เมตร อยู่ทางทิศใต้ของวัด และเป็นสัญลักษณ์ตรา ประจำวัดนี้ด้วยพอถึงวันขึ้น๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ ทางวัดได้จัดงานประจำปีขึ้นทุก ๆ ปี
ศาลาการเปรียญ (หลังใหม่) สร้างเมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๑๕ เป็นตึก ๒ ชั้น คอนกรีตเสริมเหล็ก กว้าง ๘ วา ยาว ๑๙ วาเศษ
พระพุทธรูปในพระวิหาร เป็นพระหล่อปางมารวิชัยกะไหล่ทองคำทั้งองค์ หน้าตักกว้าง • ศอก ๒ นิ้ว สูง • ศอก ๑ คืบ ไม่ปรากฏนาม
พระพุทธรูปนาคปรก องค์ใหญ่ • องค์ สร้างโดย พระ ร.อ. ซับ สุทธิญาโณ เมื่อ วันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๕๑๔ สมเด็จพระสังฆราชองค์ปัจจุบันทรงขนานนามว่า "'พระพุทธ- นาคสุคต" ประดิษฐานอยู่กลางแจ้ง หน้าตักกว้าง ๔ วา ๙ นิ้ว สูง ๗ วา ๙ นิ้ว
นอกจากนี้ ก็มี พระเจดีย์ไม้สิบสอง, พระเจดีย์ลอมฟาง, พระบรมรูปหล่อของรัชกาล ที่ ๒ และต้นศรีมหาโพธิ์ เป็นต้น
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
วัดนี้มีโรงเรียนปริยัติธรรม ๑ แห่ง มีนักเรียนบาลีจำนวน < รูป
และนักเรียนธรรม จำนวน ๒๕ รูป
การบริหารและการปกครอง เจ้าอาวาสองค์ปัจจุบันชื่อ พระศีลวรคุณ (นวล) นับตั้งแต่วัดมณีชลขันธ์ เป็นพระอารามหลวงมามีเจ้าอาวาสปกครองจนถึงปัจจุบัน ๕๒๔) มาแล้ว ๗ รูป คือ ๑. พระครูมหิทธิเมชาจารย์ (พระครูแสง) พ.ศ. ๔๐๙-๒๔๑๘ ๒. พระครูวินยาภิรัต (เฉย) พ.ศ. ๒๔๑๙-๒๔๓๕ ๓. พระครูวินยาภิรัต (ยิ้ม) พ.ศ. ๒๔๓๖-๒๔๔๘ ๔. พระครูวินยาภิรัต (กร่าง) พ.ศ. ๒๔๕๐-๔๕๒ ๕. พระครูวินยาภิรัต (เฟื่อง) พ.ศ. ๒๔๕๓-๒๔๗๓ ๖. พระเทพวรคุณ (อ่ำ) พ.ศ. ๒๔๗๕-๕๑๑ ๗. พระศีลวรคุณ (นวล) พ.ศ. ๒๕๑๒ ถึงปัจจุบัน ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีพระภิกษุจำนวน ๓๖ รูป และสามเณรจำนวน ๑๔ รูป