เล่มที่ 78
ส่วนที่ 401
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 401 อ้างอิง: Book 78, Section 401 ประเภท: section
เนื้อหา
จตุตถฌานอันเป็น ยถากัมมูปคตญาณ ย่อมกระทำอดีตกรรมเท่านั้น ให้เป็นอารมณ์ เพราะฉะนั้น จตุตถฌานนั้น จึงชื่อว่า เป็นอตีตารัมมณะ. จตุตถฌานอันเป็น อนาคตังสญาณ เป็นอนาคตารัมมณะ ในกาล ตามระลึกถึงขันธ์ อันเป็นอนาคต เป็นนวัตตัพพารัมมณะ ในกาลตามระลึก ถึงชื่อและโคตร. อากาสานัญจายตนะ และ อากิญจัญญายตนจตุตถฌาน เป็น นวัตตัพพารัมมณะ. วิญญาณัญจายตนะ และ เนวสัญญานาสัญญายตนจตุตถฌาน เป็นอตีตารัมมณะ. โลกุตตรจตุตถฌาน เป็นนวัตตัพพารัมมณะ แล. แม้ว่าโดยกิริยา ในจตุตถฌาน ๑๒ ก็นัยนี้เหมือนกัน. ข้อว่า ตีณิ ฌานานิ พหิทฺธารมฺมณา ได้แก่ ชื่อว่า เป็นพหิทธา- รัมมณะ เพราะปรารภนิมิตอันเป็นภายนอกให้ปรากฏอยู่ภายในเป็นไป. แม้ ในข้อว่า จตุตฺถํ ฌานํ นี้ เมื่อว่าโดยกุศลแล้ว ได้จตุตถฌาน ๑๓ ดังนี้ คือ จตุตถฌาน อันเป็น บาทแห่งฌานทั้งปวง เป็นพหิทธารัมมณะ. จตุตถฌาน อันเป็น อิทธิวิธะ ชื่อว่า เป็นอัชฌัตตารัมมณะ เพราะ ความที่แห่งภิกษุนั้น มีกายและจิตของตนนั่นแหละเป็นอารมณ์ ในกาลน้อม จิตไปด้วยอำนาจของกายบ้าง ในกาลน้อมกายไปด้วยอำนาจของจิตบ้าง เป็น พหิทธารัมมณะ ในกาลเป็นไปโดยนัยว่า ภิกษุนั้น ย่อมแสดงแม้ซึ่งรูปช้าง ในภายนอก ดังนี้เป็นต้น. จตุตถฌานอันเป็น ทิพพโสตญาณ เป็นอัชฌัตตารัมมณะ ในกาลที่ ภิกษุนั้น มีเสียงอันมีในท้องของตนเป็นอารมณ์ เป็นพหิทธารัมมณะ ในกาล ที่ภิกษุนั้น มีเสียงของผู้อื่นเป็นอารมณ์ เป็นอัชฌัตตพหิทธารัมมณะ ด้วย สามารถแห่งรูปทั้งของตนและของผู้อื่นเป็นอารมณ์.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ