เล่มที่ 77
ส่วนที่ 463
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 463 อ้างอิง: Book 77, Section 463 ประเภท: section
เนื้อหา
ในข้อนี้ หากมีผู้ถามว่า ผัสสะหนึ่งย่อมไม่เกิดแต่อายตนะทั้งหมด แม้ ผัสสะทั้งหมดก็ย่อมไม่เกิดแต่อายตนะหนึ่ง ก็ผัสสะนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เป็นหนึ่งเท่านั้น ด้วยพระดำรัสว่า สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส (ผัสสะเกิด เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย) ดังนี้ เพราะเหตุไร. ในปัญหากรรมนี้ มีวิสัชนา ดังนี้ ข้อนี้เป็นความจริง ผัสสะหนึ่ง ย่อมไม่เกิดแต่อายตนะทั้งหมด หรือผัสสะทั้งหมดย่อมไม่เกิดแต่อายตนะหนึ่ง ก็แต่ว่า ผัสสะหนึ่งย่อมเกิดแต่อายตนะหลายอย่าง เช่นจักขุสัมผัสเกิดแต่จัก- ขวายตนะ แต่รูปายตนะ แต่มนายตนะกล่าวคือจักขุวิญญาณ และแต่ธรรมาย- ตนะที่สัมปยุตตกันที่เหลือ ฉันใด ในผัสสะทั้งปวงก็ฉันนั้น พึงประกอบตาม สมควร ด้วยประการฉะนี้. ก็เพราะเหตุนั้นนั่นแหละ ผัสสะนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้คงที่ จึงทรงแสดงว่า ผัสสะหนึ่ง มีอายตะเป็น อเนก (หลายอย่าง) เป็นแดนเกิด โดยนิเทศ เป็นเอกวจนะในข้อว่า ผสฺโส สฬายตน- ปุจฺจยา นี้. คำว่า นิเทศเป็นเอกวจนะ นั้น ความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ คงที่ทรงแสดงว่า ผัสสะหนึ่งย่อมเกิดแต่อายตนะหลายอย่างดังนี้ โดยนิเทศเป็น เอกวจนะนี้ว่า สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส ผัสสะเกิดเพราะสฬายตนะเป็น ปัจจัย. ส่วนในอายตนะทั้งหลาย (ตรัสว่า) อายตนะภายใน ๕ เป็นปัจจัย ๖ อย่าง ต่อจากนั้น อายตนะหนึ่ง (มนายตนะ) เป็น ปัจจัย ๙ อย่าง และพึงชี้แจงอายตนะภาย นอกทั้งหลาย ในความเป็นปัจจัยแก่ผัสสะนี้ ตามที่เกิดขึ้น.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ