เล่มที่ 77
ส่วนที่ 297
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 297 อ้างอิง: Book 77, Section 297 ประเภท: section
เนื้อหา
อีกอย่างหนึ่ง สตฺตานํ หทยํ โสโก สลฺลํ วิย วิตุชฺชติ อคฺคีตตฺโตว นาราโจ ภูสญฺจ อุหเต ปุน, สมาวหติ จ พฺยาธิ ชรามรณเภทนํ ทุกฺขํปิ วิวิธํ ยสฺมา ตสฺมา ทุกฺโขติ วุจฺจติ โศก ย่อมเสียดแทงหทัยของเหล่า สัตว์ดุจลูกศร และย่อมแผดเผาอย่างแรงกล้า อีก เหมือนหลาวเหล็กเผาไฟสังหารอยู่ เพราะโศกนั้นย่อมนำมาพร้อมแม้ซึ่งทุกข์ ชนิดต่าง ๆ อันต่างโดยพยาธิ ชรา และมรณะ ฉะนั้นโศกนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัส ว่า เป็นทุกข์แล. (บาลีข้อ ๑๕๐) พึงทราบวินิจฉัยในนิเทศปริเทวะ ต่อไป ที่ชื่อว่า อาเทวะ (ความร้องไห้) เพราะอรรถว่า เป็นเหตุให้สัตว์ เปล่งเสียงร้องไห้โดยอ้างว่า ธิดาของฉัน บุตรของฉัน ดังนี้ ที่ชื่อว่า ปริเทวะ (ความคร่ำครวญ) เพราะอรรถว่า เป็นเหตุให้สัตว์คร่ำครวญถึงธิดาและบุตร นั้น ๆ. บทละ ๒ บท * ข้างหน้านอกจากบทที่ ๒ บททีกล่าวนั้น พระผู้มี- พระภาคเจ้าตรัสด้วยการขยายความโดยอาการของ ๒ บท นั่นเอง. บทว่า วาจา * ได้แก่ คำว่า กิริยาที่ร้องไห้ กิริยาที่คร่ำครวญ สภาพที่ร้องไห้ สภาพที่คร่ำครวญ ก็คือคำพูด. คำที่พูดเปล่าไม่มีประโยชน์ ชื่อว่า ปลาโป (พูดพร่ำ) พูดพร่ำ จนน่าเกลียดด้วยอำนาจการพูดครึ่ง ๆ กลาง ๆ และพูดไปอย่างอื่นเป็นต้น เพราะ เหตุนั้น จึงชื่อว่า วิปปลาปะ (ความพร่ำเพ้อ). บทว่า ลาลโป (ความ พิไรร่ำ) ได้แก่ การพูดซ้ำซาก อาการแห่งการพูดซ้ำซาก ชื่อว่า ลาลปนา (กิริยาที่พิไรร่ำ). ภาวะแห่งกิริยาพิไรร่ำ ชื่อว่า ลาลปฺปิตตฺตํ (สภาพพิไร ร่ำ).
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ