เล่มที่ 77
ส่วนที่ 268
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 268 อ้างอิง: Book 77, Section 268 ประเภท: section
เนื้อหา
๑ อีกอย่างหนึ่ง ความว่างในสัจจะ ๔ เทล่านั้น พึง ทราบอย่างนี้ คือ สัจจะ ๒ บทแรกว่างจาก ความเที่ยง ความงาม ความสุข และอัตตา อมตบทคือพระนิพพานว่างจากอัตตา มรรค ว่างจากความยั่งยืน ความสุข และอัตตา. อีกอย่างหนึ่ง สัจจะ ๓ ว่างจากนิโรธ และนิโรธก็ว่างจากสัจจะ ๓ ที่ เหลือ. อีกอย่างหนึ่ง ในสัจจะ ๔ เหล่านี้ เหตุว่างจากผล เพราะไม่มีทุกข์ใน สมุทัย และไม่มีนิโรธในมรรค เหตุไม่ร่วมกับผล เหมือนดังปกติ (ประพฤติ) ๒ ๑. ทุกข์เป็นสัจจะสวนบุคคลเป็นบัญญัติ สัจจะเป็นของมีอยู่โดยปรมัตถ์ บัญญัติไม่มีโดยปรมัตถ์ การกระทำมีอยู่ท่านหมายเอาตัณหาเป็นเหตุกระทำ มิได้หมายเอาบุคคลซึ่งเป็นบัญญัติ. ความ ดับหมายถึงนิพพาน ไม่ใช่บุคคลเป็นผู้ดับ. ทางหมายถึงมรรค ๘ มีอยู่จริง ส่วนบุคคลผู้เดิน ไม่มี เพราะมิใช่บุคคล. ๒. ลัทธิภายนอกชื่อว่าปกติวาที มีความเห็นว่า ปกติเดิมเหตุรวมอยู่กับผล ต่อมาจึงแยกออกเป็น คนละอย่าง ลัทธิสมวายวาทีก็ทำนองเดียวกัน. ของลัทธิทั้งหลายมีปกติวาทีเป็นต้น. และผลเล่าก็ว่างจากเหตุ เพราะความทุกข์ กับสมุทัย และนิโรธกับมรรคมิได้เป็นอันเดียวกัน ผลนั้นมิได้เป็นอย่างเดียว กับเหตุ เป็นเหตุผล เหมือนอณูทั้ง ๒ ของลัทธิทั้งหลาย มีสมวายวาทีเป็นต้น เพราะเหตุนั้น นักปราชญ์จึงประพันธ์คำคาถานี้ไว้ว่า ตยมิธ นิโรธสุญฺ ตเยน เตนาปิ นิพฺพุติ สุญฺา สุญฺโ ผเลน เหตุ ผลํปิ ตํ เหตุนา สุญฺํ บรรดาอริยสัจจะ ๔ นี้ สัจจะ ๓ ว่าง จากนิโรธ นิโรธ (นิพฺพุติ) เล่าก็ว่างจาก สัจจะ ๓ แม้นั้น สัจจะที่เป็นเหตุว่างจาก สัจจะที่เป็นผล แม้สัจจะที่เป็นผลนั้นเล่าก็ ว่างจากสัจจะที่เป็นเหตุ ดังนี้.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ