เล่มที่ 76
ส่วนที่ 164
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 164 อ้างอิง: Book 76, Section 164 ประเภท: section
เนื้อหา
คำว่า เพราะต้องบำรุงรักษามาก คือ เพราะต้องบริหารด้วย ปัจจัยเป็นอันมาก จริงอยู่ รูปเหล่านี้ ชื่อว่า มหาภูตะ ด้วยอรรถว่าต้อง ให้เป็นไปโดยการกินการอยู่และเครื่องนุ่งห่มเป็นอันมาก เพราะต้องน้อมเข้าไป ทุก ๆ วัน อีกอย่างหนึ่ง ที่ชื่อว่า มหาภูตะ เพราะอรรถว่า เป็นสิ่งต้อง บำรุงรักษามาก ดังนี้ก็มี. คำว่า เพราะวิการใหญ่ ได้แก่ เพราะมหาภูตะทั้งหลายเปลี่ยนแปลง ใหญ่ จริงอยู่ รูปเหล่านี้ เป็นรูปที่มีใจครองก็ดี เป็นรูปที่ไม่มีใจครองก็ดี ย่อมเป็นของเปลี่ยนแปลงใหญ่ บรรดารูปทั้ง ๒ นั้น รูปที่ไม่มีใจครองย่อม ปรากฏเป็นการเปลี่ยนแปลงใหญ่ในคราวกัปพินาศ ส่วนรูปที่มีใจครองย่อม ปรากฏเป็นการเปลี่ยนแปลงมากในเวลาธาตุกำเริบ. จริงอย่างนั้น ตามที่ท่านกล่าวว่า * มหาภูต หมายถึงภูตผีปีศาจที่ตัวใหญ่ ในคราวใด โลกจะพินาศด้วยไฟเผา- ผลาญ ในคราวนั้น ไฟย่อมโพลงขึ้นตั้งแต่พื้น ดินไปถึงพรหมโลก. ในคราวใด โลกจะฉิบหายด้วยน้ำ กำเริบในคราวนั้น แสนโกฏิจักรวาลย่อมละลาย ไปเป็นอันเดียวกันด้วยน้ำกรด. ในคราวใด โลกจะฉิบหายด้วยลม กำเริบ ในคราวนั้น ลมย่อมยังแสนโกฏิจักรวาล ให้กระจัดกระจายไปเป็นอันเดียวกัน. กายใด ที่ถูกงูชื่อกัฏฐมุขะ (งูปากไม้) ขบเอาแล้วย่อมแข็งกระด้าง ฉันใด กายนั้น ย่อมเป็นดุจอยู่ในปากงูกัฏฐมุขะขบเอา เพราะ ความที่ปฐวีธาตุเสียไปฉันนั้น กายใด ที่ถูกงู ชื่อปูติมุขะ (งูปากเน่า) ขบเอาแล้ว ย่อมเน่า ฉันใด กายนั้น ย่อมดุจอยู่ในปากงูปูติมุขะ ขบเอา เพราะความที่อาโปธาตุเสียไปฉันนั้น กายใด ที่ถูกงู ชื่ออัคคิมุขะ (งูปากไฟ) ขบเอาแล้วย่อมเร่าร้อน ฉันใด กายนั้น ย่อม เป็นดุจอยู่ในปากงูอัคคิมุขะขบเอา เพราะ ความที่เตโชธาตุเสียไปฉันนั้น กายใด ที่ถูกงู ชื่อสัตถมุขะ (งูปากศาสตรา) ขบเอาแล้ว ย่อมขาดเป็นชิ้น ฉันใด กายนั้นย่อม เป็นดุจอยู่ในปากงูสัตถมุขะขบเอา เพราะ ความที่วาโยธาตุเสียไป ฉันนั้น.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ