เล่มที่ 74
ส่วนที่ 216
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 216 อ้างอิง: Book 74, Section 216 ประเภท: section
เนื้อหา
จบ อรรถกถารุรุมิคราชจริยาที่ ๖ อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเป็นชฏิล มี ความเพียรอันแรงกล้า มีนามชื่อว่ามาตังคะ เป็นผู้มีศีล มีจิตมั่นคงดี เราและพราหมณ์คน หนึ่ง อยู่ที่ใกล้ฝั่งแม่น้ำคงคา เราอยู่ข้างเหนือ พราหมณ์อยู่ข้างใต้ พราหมณ์เที่ยวไปตามริมฝั่ง ได้เห็นอาศรมของเราข้างเหนือน้ำ บริภาษเรา ในที่นั้น แล้วแช่งให้เราศีรษะแตก ถ้าเราพึง โกรธต่อพราหมณ์นั้น ถ้าเราไม่คุ้มครองศีล เราแลดูพราหมณีนั้นแล้ว พึงทำให้เป็นดังเถ้า ได้ ครั้งนั้นพราหมณ์นั้นโกรธเคืองมีใจประ- ทุษร้าย แช่งเรามุ่งหมายจะให้ศีรษะแตก คำ แช่งนั้นจะตกลงบนศีรษะของเขาเอง เราช่วย เปลื้องเขาให้พ้นโดยควร เราตามรักษาศีลของ เรา มิใช่เรารักษาชีวิตของเรา เพราะในกาล นั้นเราเป็นผู้มีศีลเพราะเหตุแห่งโพธิญาณนั่น เอง ฉะนี้แล. พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถามาตังคจริยาที่ ๗ ดังต่อไปนี้. บทว่า ชฏิโล คือมีชฎา อธิบายว่ามีผมมุ่นเป็นชฎา. บทว่า อุคฺคตาปโน มี ความเพียรแรงกล้า เพราะมีความเพียรคือตบะแรงกล้า เพราะเผาคือข่ม อินทรีย์ ๖ อันเป็นจุดสำคัญของร่างกาย อธิบายว่ามีตบะแรงกล้า มีอินทรีย์ มั่นคงอย่างยิ่ง. อีกนัยหนึ่ง ชื่อว่า อุคฺคตาปโน เพราะเผากิเลสหยาบ เพราะทำลายสิ่งไม่เป็นประโยชน์ อันมีในปัจจุบันเป็นต้นหลาย ๆ อย่าง เพราะทิ้งไว้ในภายเอก หรือเพราะเผากิเลสที่ชื่อว่า อุคฺคา ด้วยอรรถว่า น่าเกรงกลัวอย่างร้ายกาจ ด้วยตบะคือความเพียร. บทว่า มาตงฺโค นาม นาเมน คือ มีนามชื่อว่ามาตังคะ. เพราะชื่อนี้ของชฏิลนั้นมาแล้วโดยชาติ ซึ่งเกิดในตระกูลมาตังคะ. บทว่า สีลวา คือถึงพร้อมด้วย. มีศีลบริสุทธิ์. บทว่า สุสมาหิโต คือมีจิตตั้งมั่นด้วยดี ด้วยอุปจารสมาธิและอัปปนาสมาธิ. อธิบายว่า เป็นผู้ได้ฌานสมาบัติ.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ