เล่มที่ 73
ส่วนที่ 306
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 306 อ้างอิง: Book 73, Section 306 ประเภท: section
เนื้อหา
ธรรมาภิสมัย การตรัสรู้ธรรม ได้มีแก่ เทวดา และมนุษย์แสนโกฏิ ในปฐมธรรมเทศนาของพระผู้มี พระภาคเจ้าผู้บรรลุพระสัพพัญญุตญาณ ที่ชั่งไม่ได้. แก้อรรถ บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า จตุโร แปลว่า ๔. บทว่า สจฺจวรุตฺตเม ความว่า จริงด้วย ประเสริฐด้วย ชื่อว่า สัจจะอันประเสริฐ อธิบายว่า สัจจะสูงสุด. ปาฐะว่า จตฺตาโร สจฺจวรุตฺตเม ดังนี้ก็มี ความ ว่า สัจจะอันประเสริฐ สูงสุดทั้ง ๔. บทว่า เต เต ได้แก่ เทวดาและมนุษย์ นั้นนั่น อันพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงแนะนำแล้ว. บทว่า สจฺจรสํ ได้แก่ ดื่มรสอมตะคือการแทงตลอดสัจจะ ๔. บทว่า วิโนเทนฺติ มหาตมํ ความว่า บรรเทา คือกำจัด ความมืด คือโมหะ ที่พึงละด้วยมรรคนั้น ๆ. บทว่า ปตฺวาน ได้แก่ แทงตลอด. ในบทว่า โพธึ นี้ โพธิ ศัพท์นี้ มคฺเค ผเล จ นิพฺพาเน รุกฺเข ปญฺตฺติยํ ตถา สพฺพญฺญุเต จ าณสฺมึ โพธิสทฺโท ปนาคโต. ก็โพธิศัพท์มาในอรรถ คือ มรรค ผล นิพพาน ต้นไม้ บัญญัติ พระสัพพัญญุตญาณ. มาในอรรถว่า มรรค ได้ในประโยคเป็น ต้นว่า โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ าณํ ญาณในมรรค ๔ เรียกว่า โพธิ. มาในอรรถว่า ผล ได้ในประโยคเป็นต้นว่า อุปสมาย อภิญฺาย สมฺโพธาย สํวตฺตติ ย่อมเป็นไป เพื่อความสงบ ความรู้ยิ่ง ความตรัสรู้ พร้อม. มาในอรรถว่า นิพพาน ได้ในประโยคนี้ว่า ปตฺวาน โพธึ อมตํ อสงฺขตํ บรรลุพระนิพพาน อันไม่ตาย ปัจจัยปรุงแต่งไม่ได้.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ