เล่มที่ 68
ส่วนที่ 553
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 553 อ้างอิง: Book 68, Section 553 ประเภท: section
เนื้อหา
อภิ ศัพท์ ในบทนี้ มีความว่ามุ่งหน้า. นี ศัพท์ มีความว่าอย่างยิ่ง พระสารีบุตรประสงค์จะแก้คำถามที่ถามว่า กตีหากาเรหิ - ด้วยอาการเท่าไร ตอบว่า อฏฺหากาเรหิ - ด้วยอาการ ๘ อย่าง แล้วจึงแสดงอาการ ๘ เหล่านั้น ด้วยแก้คำถามข้อที่ ๒ จึงไม่แสดงอาการเหล่านั้น ได้ตั้งคำถามมีอาทิว่า ปุถุชฺชนสฺส กตี- หากาเรหิ - การน้อมจิตไปในสังขารุเบกขาของปุถุชน ด้วยอาการเท่าไร ในบทว่า ปุถุชฺชนสฺส นี้มีคาถาดังต่อไปนี้ ์ ทุเว ปุถุชฺชนา วุตฺตา พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา อนฺโธ ปุถุชฺชโน เอโก กลฺยาเณโก ปุถุชฺชโน. พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ ตรัส ถึงปุถุชนไว้ ๒ จำพวก พวกหนึ่งเป็นอันธปุถุชน พวกหนึ่งเป็นกัลยาณปุถุชน. ในปุถุชน ๒ จำพวกนั้น ปุถุชนที่ไม่มีการเรียน การสอบถาม การฟัง การจำและการพิจารณาเป็นต้น ในขันธ์ ธาตุ อายตนะ เป็นต้น เป็น อันธปุถุชน ปุถุชนที่มีการเรียนเป็นต้นเหล่านั้น เป็นกัลยาณ- ปุถุชน. แม้ปุถุชน ๒ จำพวกนี้ก็มีคาถาว่า ปุถูนํ ชนนาทีหิ การเณหิ ปุถุชฺชโน ปุถุชฺชนนฺโตคธตฺตา ปุถุวายํ ชโน อิติ. ชื่อว่า ปุถุชนด้วยเหตุยังกิเลสหนาให้เกิด ขึ้น เพราะความเป็นผู้มีกิเลสหนาหยั่งลงถึงภายใน จึงชื่อว่า เป็นปุถุชน. ชื่อว่า ปุถุชนด้วยเหตุยังกิเลสเป็นต้นมีประการต่าง ๆ อันหนา ให้เกิด. ดังที่ท่านกล่าวว่า ชื่อว่า ปุถุชน เพราะอรรถว่ายังกิเลสอัน หนาให้เกิด เพราะอรรถว่าไม่จำกัดสักกายทิฏฐิ อันหนาออกไป, เพราะอรรถว่าเลือกหน้าศาสดา มาก เพราะอรรถว่าคติทั้งปวงร้อยไว้มาก เพราะ อรรถว่าย่อมตกแต่งด้วยอภิสังขารต่าง ๆ มาก เพราะ อรรถว่าย่อมลอยไปด้วยโอฆะต่าง ๆ มาก เพราะ อรรถว่าย่อมเดือดร้อน เพราะกิเลสเป็นเหตุให้ เดือดร้อนต่าง ๆ มาก, เพราะอรรถว่าถูกเผาด้วย อันตรายต่าง ๆ มาก, เพราะอรรถว่าเป็นผู้กำหนัด ยินดี ขอบใจ หลงใหล ซบ ติดใจ เกาะเกี่ยว พัวพัน ในกามคุณ ๕, เพราะอรรถว่าถูกร้อยรัด ปกคลุม ปิดบัง หุ้มห่อ ปกปิด คดโกงมาก ด้วย นิวรณ์ ๕ ๑ ดังนี้.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ