เล่มที่ 68
ส่วนที่ 403
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 403 อ้างอิง: Book 68, Section 403 ประเภท: section
เนื้อหา
อึกอย่างหนึ่ง ท่านกล่าวว่า ธุวสุภสุขตฺตสุญฺํ ปุริมทฺวยมตฺตสุญฺมมตํ ปทํ ธุวสุตฺตวิรหิโต มคฺโค อิติ สุญฺตา เตสุ. ความว่างในสัจจะ ๔ เหล่านั้น พึงทราบ อย่างนี้ว่า สัจจะ ๒ บทแรกคือทุกข์สมุทัย ว่าง จากความเที่ยง ความงาม ความสุข และอัตตา อมตบท คือพระนิพพาน ว่างจากอัตตา มรรค ว่างจากความยั่งยืน ความสุข และอัตตา ดังนี้. อีกอย่างหนึ่ง สัจจะ ๓ อย่างสูญจากนิโรธ, และนิโรธก็สูญ จากสัจจะ ๓ อย่างที่เหลือ. อีกอย่างหนึ่ง ในสัจจะ ๔ เหล่านี้ เหตุสูญ จากผล เพราะไม่มีทุกข์ในสมุทัย, และไม่มีนิโรธในมรรค, เหตุไม่ ร่วมครรภ์กับผล ดุจปกติของลัทธิทั้งหลาย มีปกติวาทีเป็นต้น อนึ่ง ผลก็สูญจากเหตุ เพราะทุกข์สมุทัย และนิโรธมรรคไม่ได้เสมอกัน, ผลนั้นมิได้เป็นอย่างเดียวกับเหตุ แต่เป็นเหตุเป็นผล ดุจสองอณูของ ลัทธิทั้งหลายมีสมวายวาทีเป็นต้น. ด้วยเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า ตยมิธ นิโรธสุญฺํ ตเยน เตนาปิ นิพฺพุตี สุญฺา สุญฺโ ผเลน เหตุ ผลมฺปิ ตํเหตุนา สุํ. ในที่นี้สัจจะ ๓ อย่าง สูญจากนิโรธ นิโรธ ก็สูญจากสัจจะ ๓ อย่างแม้นั้น สัจจะที่เป็นเหตุ สูญจากสัจจะที่เป็นผล แม้สัจจะที่เป็นผล ก็สูญ จากสัจจะที่เป็นเหตุนั้น ดังนี้. สัจจะทั้งหมดเป็นสภาคะของกันและกัน โดยความจริงแท้ โดย สูญจากตัวตน และโดยแทงตลอดสิ่งที่ทำได้ยาก ดังที่พระผู้มีพระภาค- เจ้าตรัสว่า ดูก่อนอานนท์ เธอย่อมสำคัญความข้อนั้น เป็นอย่างไร, อย่างไหนจะทำได้ยากกว่ากันหรือ จะให้เกิดขึ้นได้ยากกว่ากัน คือการที่ยิงลูกศรให้ เข้าไปติดๆ กันทางช่องดาลอันเล็ก แต่ที่ใกล้ได้ ไม่ผิดพลาด กับการที่บุคคลแทงปลายขนทราย ด้วยปลายขนทรายที่แบ่งออกแล้วเป็น ๗ ส่วน.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ