เล่มที่ 68
ส่วนที่ 312
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 312 อ้างอิง: Book 68, Section 312 ประเภท: section
เนื้อหา
ทุกข์ในจำพวกเดียรัจฉานมีไม่น้อย มีการ กระหน่ำด้วยแส้ ปฏัก ท่อนไม้เป็นต้น, เว้นชาติ เสีย ทุกข์จะพึงมีในสัตว์นั้นได้อย่างไร แม้เพราะ เหตุนั้น ชาติ จึงชื่อว่าเป็นทุกข์ในพวกสัตว์นั้น. ทุกข์ในเปรตทั้งหลาย เกิดเพราะวิหาร และมีทุกข์ชนิดต่าง ๆ มีเกิดแต่ลมและแดดเป็น ต้น, เพราะทุกข์ในที่นั้นย่อมมีแก่สัตว์ที่ยังไม่เกิด ก็หาไม่ ฉะนั้นพระมุนีจึงตรัส ชาติ ว่าเป็นทุกข์. ทุกข์ในหมู่อสูรในโลกันตรนรกมืดตื้อ เย็น จัด, เพราะความเกิดในนรกนั้นไม่มีทุกข์ ก็มีไม่ ได้ เพราะฉะนั้นพระมุนีจึงตรัสว่า ทุกข์ทั้งหลายมี เพราะ ชาติ ิ. สัตว์เมื่ออยู่ในครรภ์มารดาก็เหมือนอยู่ในคูถ- นรก เมื่ออยู่นานก็ดี ออกไปภายนอกก็ดี, สัตว์ ย่อมถึงทุกข์ เว้นขาดเสียแล้ว แม้ทุกข์อันร้ายแรง ยิงนักก็ไม่มี เพราะชาตินี้มีจึงเป็นทุกข์ ด้วยประ- การฉะนี้. อันที่จริงทุกข์นี้มีอยู่ในโลกนี้ตลอดกาล ประโยชน์ อะไรที่จะต้องพูดมากไปในกาลไหน ๆ มิใช่หรือ, ทุกข์เว้นชาติเสียแล้วก็มีไม่ได้ เพราะ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้แสวงหาคุณยิ่งใหญ่ตรัสถึง ชาติ นี้ว่าเป็นทุกข์ก่อนทุกข์อื่นทั้งหมด ดังนี้. ในบทว่า ชราปิ ทุกฺขา - แม้ชราก็เป็นทุกข์นี้ มีอธิบายดังต่อ ไปนี้ ชรามี ๒ อย่าง คือ ลักษณะของสังขตะและความเป็นขันธ์เก่าอัน เนื่องในภพเดียวในสันตติที่รู้กันว่ามีฟันหักเป็นต้น. ในที่นี้ ท่านประสงค์ เอาชรานั้น. ชรานั้นชื่อว่าเป็นทุกข์ เพราะความเป็นสังขารทุกข์ และ เพราะเป็นที่ตั้งแห่งทุกข์. ทุกข์ทางกายทางใจเกิดขึ้น มีหลายปัจจัยอาทิ ว่าความเป็นหนุ่มสาวเสื่อมไปกำลังถดถอยสติปัญญาเสื่อมโทรม ถูกคน อื่นดูแคลน เพราะอวัยวะน้อยใหญ่ย่อหย่อนและอินทรีย์วิกลวิการ, ชรา จึงเป็นที่ตั้งของทุกข์นั้น, ดังที่ท่านไว้ว่า เพราะอวัยวะหย่อน อินทรีย์วิการ ความเป็น หนุ่มสาวเสื่อมกำลังถดถอย. สติเป็นต้นเสื่อม- โทรม ขาดความเลื่อมใสจากลูกเมียของตน ถึง ความอ่อนแอมากขึ้น. สัตว์ได้รับทุกข์ทั้งกายทาง ใจทั้งหมดนั้น เพราะชราเป็นเหตุ ฉะนั้น ท่าน จึงกล่าวว่าชราเป็นทุกข์.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ