เล่มที่ 68
ส่วนที่ 283
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 283 อ้างอิง: Book 68, Section 283 ประเภท: section
เนื้อหา
ความที่อุปจารสมาธิและวิปัสสนาสมาธิ เป็นบุญสำเร็จด้วย ภาวนา เป็นอันสำเร็จแล้วเพราะบุญทั้งหมดหยั่งลงภายในบุญกิริยาวัตถุ ๓ อย่าง. แต่ในที่นี้ท่านสงเคราะห์ภาวนาเข้าในโลกิยภาวนานั่นเอง พึงทราบในความที่รูปาวจรและอรูปาวจร มี ๓ อย่าง ดังต่อ ไปนี้ บทว่า หีนา คือ ลามก. ภาวนาในท่ามกลางแห่งธรรมเลว และธรรมสูงสุด ชื่อว่า มชฺฌา ปาฐะว่า มชฺฌิมา บ้าง. ชื่อว่า ปณีตา เพราะอรรถว่า นำไปสู่ความเป็นประธาน ได้แก่ สูงสุด พึงทราบความที่ภาวนาเป็นส่วนเลว เป็นส่วนปานกลาง และ เป็นส่วนประณีต ด้วยการรวบรวมมา. เพราะว่าในขณะรวบรวมมา ภาวนาที่เป็นฉันทะ วีริยะ จิตตะ วิมังสา เลว ชื่อว่า หีนา. ภาวนา ที่เป็นธรรมปานกลาง ชื่อว่า มชฺฌิมา . ภาวนาที่เป็นประณีต ชื่อว่า ปณีตา. อีกอย่างหนึ่ง ภาวนาที่สัมปยุตด้วยอินทรีย์อ่อน ชื่อว่า หีนา. ภาวนาที่สัมปยุตด้วยอินทรีย์ปานกลาง ชื่อว่า มชฺฌิมา . ภาวนาที่ สัมปยุตด้วยอินทรีย์มีประมาณยิ่ง ชื่อว่า ปณีตา . ท่านกล่าวถึงความ ประณีตเท่านั้น เพราะภาวนาอันไม่นับเนื่อง ไม่มีส่วนเลวและส่วน ปานกลาง. ภาวนานั้น ชื่อว่า ปณีตา เพราะอรรถว่าสูงสุดและ เพราะอรรถว่าไม่เดือดร้อน. ๖๙]ในปฐมภาวนาจตุกะ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ