เล่มที่ 68
ส่วนที่ 75
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 75 อ้างอิง: Book 68, Section 75 ประเภท: section
เนื้อหา
คำว่า ปรินิพฺพาเน าณํ - ญาณในปรินิพพาน ความว่า ญาณอันเป็นไปแล้ว ในกิเลสปรินิพพานและขันธปรินิพพานนั้น ของ พระอรหันต์ผู้พิจารณาอยู่ซึ่งความดับไป คือความไม่เป็นไปแห่งกิเลส ทั้งหลายมีกามฉันทะเป็นต้น และอนุปาทิเสสปรินิพพานดับกิเลสและ ขันธ์โดยไม่เหลือ. คำว่า สพฺพธมฺมานํ - แห่งธรรมทั้งปวง ความว่า แห่งธรรม อันเป็นไปในภูมิ ๓ ทั้งปวง. คำว่า สมฺมาสมุจฺเฉเท - ในการตัดขาดโดยชอบ ความว่า ในความดับด้วยดี ด้วยการตัดขาดสันตติด้วย. คำว่า นิโรเธ จ อนุปฏฺานตา - ในความดับด้วยในความ ไม่ปรากฏด้วย ความว่า ดำเนินไปในนิโรธ ในความไม่ปรากฏอีก, อธิบายว่า ไม่เกิดขึ้นอีก. จ อักษรต้องสัมพันธ์ควบกับ สมฺมาสมุจฺเฉเท จ - ในการ ตัดขาดด้วยด้วย, นิโรเธ จ - ในความดับด้วย, อนุปฏฺนาตา จ - ในความไม่ปรากฏด้วย. คำว่า สมสีสฏฺเ าณํ - ญาณในอรรถแห่งธรรมอันสงบ และเป็นประธาน ความว่า ธรรม ๓๗ ประการมีเนกขัมมะเป็นต้น ชื่อ สมะ - ธรรมอันสงบ, ธรรม ๑๓ ประการมีตัณหาเป็นต้น ชื่อ สีสะ - ธรรมอันเป็นประธาน. ชื่อว่า สมะ เพราะปัจนิกธรรมทั้งหลาย สงบ, ชื่อว่า สีสะ เพราะเป็นประธานตามสมควรแก่การประกอบ และเพราะเป็นยอด. ธรรมอันสงบมีเนกขัมมะเป็นต้น และธรรมอันเป็นประธาน มีสัทธาเป็นต้น ในอิริยาบถหนึ่งก็ดี ในโรคหนึ่งก็ดี ในชีวิตินทรีย์ หนึ่งด้วยการสืบต่อกันโดยเสมอภาคก็ดี มีอยู่แก่ผู้นั้น ฉะนั้น ผู้นั้น จึงชื่อว่า สมสีสี ผู้มีธรรมอันสงบและธรรมอันเป็นประธาน, อรรถะ คือเนื้อความแห่งสมสีสี ชื่อว่า สมสีสัฏฐะ ในอรรถะแห่งสมสีสะนั้น, อธิบายว่า ในความเป็นสมสีสี.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ