เล่มที่ 68
ส่วนที่ 40
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 40 อ้างอิง: Book 68, Section 40 ประเภท: section
เนื้อหา
๙. อรรถกถาสังขารุเปกขาญาณุทเทส คำว่า มุญฺจิตุกมฺยตาปฏิสงฺขาสนฺติฏฺนา ปญฺา สงฺขารุ- เปกฺขาสุ าณํ ความว่า พระโยคีบุคคลใด มีความประสงค์คือ ๑. ขุ.ป. ๓๑/๑๑๕. ปรารถนาเพื่อจะพ้นเพื่อจะสละ ฉะนั้น พระโยคีบุคคลนั้น จึงชื่อว่า มุญฺจิตุกมฺโย แปลว่า ผู้ใคร่จะพ้น, ความเป็นผู้ใคร่จะพ้น ชื่อว่า มุญฺจิตุกมฺยตา, ปัญญาใด ย่อมพิจารณา ย่อมใคร่ครวญ ฉะนั้น ปัญญานั้น จึงชื่อว่า ปฏิสงฺขา, อีกอย่างหนึ่ง การไตร่ตรอง ชื่อว่า ปฏิสงฺขา, ปัญญาใด ย่อมตกลง ย่อมวางเฉยเสียได้ ฉะนั้น ปัญญานั้น ชื่อว่า สนฺติฏฺนา แปลว่า วางเฉย, อีกอย่างหนึ่ง ๆ การวางเฉย ชื่อว่า สนฺติฏฺนา, ปัญญาชื่อว่า มุญฺจิตุกมฺยตา นั้นด้วย ปฏิสงฺขา ด้วย สนฺติฏฺ- นา ด้วย ฉะนั้น จึงชื่อว่า มุญิจิตุกมฺยตาปฏิสงฺขาสนฺติฏฺนา แปลว่า ความใคร่จะพ้น, การพิจารณา, และการวางเฉย. ความเป็นผู้ใคร่จะสลัดเสียซึ่งความเกิดเป็นต้น ของพระโยคี บุคคลผู้เบื่อหน่ายด้วยนิพพิทาญาณ ในเบื้องต้น ชื่อมุญจิตุกัมยตา, การใคร่ครวญสังขารทั้งหลายที่พิจารณาแล้ว เพื่อทำอุบายแห่ง การละในท่ามกลาง ชื่อปฏิสังขา, การปล่อยวาง แล้ววางเฉยได้ในที่สุด ชื่อสันติฏฐนา. ปัญญา ๓ ประการโดยประเภทแห่งการกำหนดอย่างนี้ ชื่อว่า ความรู้ในการพิจารณาสังขารทั้งหลาย. ก็พระโยคีบุคคลผู้ปรารถนา ความเข้าไปวางเฉยในสังขาร ด้วยปัญญาแม้ทั้ง ๓ ต่างด้วยประเภท การกำหนดกล่าวคือ ๑. มุญจิตุกัมยตา ปรารถนาจะพ้นการเกิดเป็นต้น ๒. ปฏิสังขา พิจารณาสังขารทั้งหลาย ๓. สันติฏฐนา วางเฉยในสังขารทั้งหลาย คำว่า ปญฺา และคำว่า สงฺขารุเปกฺขาสุ ท่านทำเป็น พหุวจนะไว้, คำว่า าณํ พึงทราบว่า ท่านทำไว้เป็นเอกวจนะ เพราะแม้จะต่างกันโดยประเภทแห่งการกำหนดก็เป็นอย่างเดียวกัน.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ