เล่มที่ 65
ส่วนที่ 160
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 160 อ้างอิง: Book 65, Section 160 ประเภท: section
เนื้อหา
ในบทว่า กาโมฆํ เป็นต้น มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- ความกำหนัดที่ เป็นไปในกามคุณ ๕ ท่านเรียกว่า กาโมฆะ เพราะอรรถว่า จมลง. บทว่า ภโวโฆ ได้แก่ ฉันทราคะในรูปภพและอรูปภพ และ ความยินดีในฌาน. บทว่า ทิฏโโฆ ได้แก่ ความปรารถนาในภพที่ประกอบด้วย สัสสตทิฏฐิเป็นต้นนั่นแล. ทิฏโฐฆะ ย่อมถึงการรวมลงใน ภโวฆะ นั่นเอง. อวิชโชฆะ ได้แก่ความไม่รู้ในอริยสัจ ๔. ในโอฆะเหล่านั้น เมื่อบุคคลยินดีใส่ใจกามคุณทั้งหลาย กาโมฆะ ที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น และที่เกิดแล้วก็เจริญยิ่งขึ้น. เมื่อบุคคลยินดีใส่ใจมหัคคตธรรมทั้งหลาย ภโวฆะ ที่ยังไม่เกิดก็เกิด ขึ้น และที่เกิดแล้วก็เจริญยิ่งขึ้น. อวิชโชฆะ (อาศัยกามโอฆะ ๑ ) ที่ยัง ไม่เกิดก็เกิดขึ้น และที่เกิดแล้วก็เจริญยิ่งขึ้น ด้วยความเป็นปทัฏฐานแห่ง วิปัลลาส ๔ ในธรรมที่เป็นไปในภูมิ ๓ พึงทราบดังนี้ ธรรมฝ่ายขาว พึงให้พิสดารโดยตรงกันข้ามกับนัยที่กล่าวแล้ว. ผู้ปฏิบัติอัปปณิหิตวิโมกข์ พึงข้าม กาโมฆะ ได้. ผู้ปฏิบัติอนิมิตต- วิโมกข์ พึงข้าม ภโวฆะ ได้. ผู้ปฏิบัติสุญญตวิโมกข์ พึงข้าม อวิชโชฆะ ได้. พึงข้ามด้วยปฐมมรรค พึงข้ามขึ้นด้วยทุติยมรรค พึงข้ามพ้นด้วยตติยมรรค พึงก้าวล่วงด้วยจตุตถมรรค พึงเป็นไปล่วงด้วยผล ดังนี้แล. อีกอย่างหนึ่ง อาจารย์พวกหนึ่งพรรณนาอย่างนี้ว่า พึงข้ามด้วย กามโอฆะ พึงข้ามด้วย ภโวฆะ พึงข้ามขึ้นด้วยภโวฆะ พึงข้ามพ้นด้วยทิฏโฐฆะ พึงกล่าวล่วงด้วย อวิชโชฆะ พึงเป็นไปล่วงด้วยโอฆะทั้งปวง.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ