เล่มที่ 46
ส่วนที่ 30
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 30 อ้างอิง: Book 46, Section 30 ประเภท: section
เนื้อหา
มีคำถามว่า คาถาที่ว่า โย มานมูทพฺพธิ เป็นต้น มีเหตุบังเกิด ขึ้นเป็นอย่างไร ? ตอบว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าประทัปอยู่ในเมืองสาวัตถี ภิกษุรูปหนึ่ง อยู่ที่ฝั่งแม่น้ำ คงเห็นสะพานไม้อ้อที่เขาทำไว้ที่กระแสน้ำอันมีน้ำน้อยในฤดูร้อน ถูกห้วงน้ำใหญ่ไหลในภายหลังพัดแล้ว ก็เกิดความสังเวชขึ้นว่า " สังขารทั้งหลาย ไม่เที่ยง " ได้ยืนอยู่แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบอัธยาศัยของท่าน จึง ได้ทรงเปล่งโอภาสคาถานี้. มานะคือความฟูขึ้นแห่งใจ ซึ่งมีชาติกำเนิดเป็นต้นเป็นวัตถุ ชื่อว่า มานะ ในคาถานั้น. มานะนั้นมี ๓ อย่าง คือ ๑. การถือว่าเราเป็นผู้เลิศกว่า เขา ๒. การถือว่าเราเป็นผู้เสมอเขา ๓. การถือว่าเราเป็นผู้เลวกว่าเขา. อีกอย่างหนึ่ง มานะมี ๙ อย่าง คือ ๑. เป็นผู้เลิศกว่าเขา สำคัญตัวว่า เลิศกว่าเขา ๒. " สำคัญตัวว่า เสมอเขา ๓. " สำคัญตัวว่า เลวกว่าเขา ๔. เป็นผู้เสมอเขา สำคัญตัวว่า เลิศกว่าเขา ๕. " สำคัญตัวว่า เสมอเขา ๖. " สำคัญตัวว่า เลวกว่าเขา ๗. เป็นผู้เลวกว่าเขา สำคัญตัวว่า เลิศกว่าเขา ๘. " สำคัญตัวว่า เสมอเขา ๙. " สำคัญตัวว่า เลวกว่าเขา. คำอธิบายว่า ภิกษุใดฆ่ามานะ แม้มีประการทั้งปวงนั้น ด้วยการ พิจารณาเห็นโทษในมานะนั้น โดยนัยว่า สัตว์ทั้งหลาย เมาแล้วแล เพราะ มานะใด ย่อมไปสู่ทุคติเป็นต้น.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ