เล่มที่ 27
ส่วนที่ 148
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 148 อ้างอิง: Book 27, Section 148 ประเภท: section
เนื้อหา
บทว่า ยทา คือ ยสฺมึ กาเล (ในกาลใด). บทว่า ตถาคโต พึงทราบอธิบายดังต่อไปนี้ :- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ตถาคต ด้วยเหตุ ๘ ประการ คือ:- (๑) ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะหมายความว่า เสด็จมา แล้วอย่างนั้น (๒) ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะหมายความว่า เสด็จไป แล้วอย่างนั้น (๓) ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะหมายความว่า เสด็จมาถึง ลักษณะที่จริงแท้. (๔) ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะหมายความว่า ตรัสรู้ ธรรมที่จริงแท้ ตามความเป็นจริง. (๕) ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะ ทรงมีปกติเห็นจริง. (๖) ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะ ทรงมีปกติตรัสจริง. (๗) ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะ ทรงมีปกติทำจริง. (๘) ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะหมายความว่า ครอบงำ. ความพิสดารของพระนามเหล่านั้นได้กล่าวไว้หมดแล้ว ทั้งในอรรถกถา พรหมชาลสูตร ทั้งในอรรถกถา มูลปริยายสูตร. บทว่า โลเก ได้แก่ ในสัตว์โลก. บทว่า อุปฺปชฺชติ ความว่า พระตถาคตเจ้าชื่อว่า กำลังเสด็จอุบัติขึ้นอยู่ เริ่มตั้งแต่ตั้งความปรารถนา (พุทธภูมิ) จนกระทั่งถึง (ประทับนั่ง ณ) โพธิบัลลังก์ หรือ (บรรลุ) อรหัตตมรรคญาณ แต่เมื่อบรรลุอรหัตตผลแล้ว ชื่อว่าเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว บททั้งหลายมีบทว่า อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เป็นต้น ข้าพเจ้า (พระพุทธโฆษาจารย์) ได้อธิบายไว้แล้วอย่างพิสดารในพุทธานุสสติ- นิทเทส ในปกรณ์พิเศษชื่อว่า วิสุทธิมรรค.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ