เล่มที่ 27
ส่วนที่ 136
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 136 อ้างอิง: Book 27, Section 136 ประเภท: section
เนื้อหา
บทว่า วิธาสุ น วิกมฺปนฺติ คือ ไม่หวั่นไหวในส่วนแห่งมานะ ๓. บทว่า ทนฺตภูมึ ได้แก่ อรหัตตผล. บทว่า วิชิตาวิโน ได้แก่ ชำนะกิเลสทั้งหลายมีราคะเป็นต้น อย่างเด็ดขาด. ในบทว่า อุทฺธํ เป็นต้น พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- (ในร่างกาย) ปลายผม พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า เบื้องบน (อุทฺธํ) ฝ่าเท้า ตรัสเรียกว่า เบื้องล่าง (อปาจี) กลางลำตัว ตรัสเรียกว่า เบื้องขวาง (ติริยํ) (ในอารมณ์) อารมณ์ที่เป็นอดีตตรัสเรียกว่า เบื้องบน อารมณ์ ที่เป็นอนาคตตรัสเรียกว่า เบื้องล่าง อารมณ์ที่เป็นปัจจุบันตรัสเรียกว่า เบื้องขวาง. อีกอย่างหนึ่ง (ในโลก) เทวโลก ตรัสเรียกว่า เบื้องบน อบายโลก ตรัสเรียกว่า เบื้องล่าง มนุสสโลก ตรัสเรียกว่า เบื้องขวาง. บทว่า นนฺทิ เตสํ น วิชฺชติ ความว่า พระอรหันต์เหล่านั้น ไม่มีตัณหาในฐานะเหล่านั้น หรือเมื่อว่าโดยย่อ (ก็คือ) ไม่มีตัณหาใน ขันธ์ทั้งหลาย ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน. ในสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงถึงว่า พระอรหันต์ ทั้งหลาย ไม่มีตัณหาที่เป็นมูลรากของวัฏฏะ บทว่า พุทฺธา ได้แก่ ผู้รู้สัจจะ ๔. ในพระคาถานี้ มีการประมวลสีหนาทดังไปนี้ :- พระขีณาสพทั้งหลายสถิตย์อยู่เบื้องหลังภพ (ผู้ข้ามภพได้แล้ว) ย่อมบันลือสีหนาท ๑ กล่าวคือ บันลืออย่างไม่หวาดกลัวว่าเราทั้งหลาย ๑. ปาฐะว่า นทนฺตขีณาสวานํ โหติ ฉบับพม่าเป็น สีหนาทํ นทนฺติ ขีณาสวา แปลตามฉบับพม่า อยู่เป็นสุขด้วยวิมุตติสุข ตัณหาที่ทำให้อยู่เป็นทุกข์เราทั้งหลายละได้แล้ว ขันธ์ ๕ เราทั้งหลายกำหนดรู้แล้ว ตัณหาที่ทำให้สัตว์โลกเป็นทาส และตัณหาที่เป็นมูลของวัฏฏะ นับว่า เราทั้งหลายละได้แล้ว เราทั้งหลาย เป็นผู้ที่ไม่มีใครยิ่งไปกว่า (และ) ไม่เหมือนใคร ชื่อว่า พุทธะ (สาวกพุทธ) เพราะรู้สัจจะ ๔.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ