เล่มที่ 26
ส่วนที่ 400
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 400 อ้างอิง: Book 26, Section 400 ประเภท: section
เนื้อหา
บทว่า อพฺภญฺาสึ ได้แก่ เราได้รู้แล้วด้วยญาณพิเศษ. บทว่า อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ ได้แก่ การตรัสรู้โดยชอบและด้วยพระองค์เอง เว้นธรรมอื่นที่ยิ่งกว่า คือประเสริฐกว่าธรรมทั้งหมด. อีกอย่างหนึ่ง การ ตรัสรู้ประเสริฐ และดี. ต้นไม้ก็ดี มรรคก็ดี สัพพัญญุตญาณก็ดี นิพพาน ก็ดี ชื่อว่าโพธิ. ก็ต้นไม้ในอาคตสถานว่า การตรัสรู้ที่โคนโพธิพฤกษ์ และว่า ในระหว่างต้นโพธิ และคยา เรียกว่าโพธิ. ทางในอาคต- สถานว่า. ญาณในมรรค ๔. สัพพัญญุตญาณในอาคตสถานว่า ผู้มีปัญญา ดังแผ่นดิน บรรลุโพธิญาณ. นิพพานในอาคตสถานว่า บรรลุโพธิญาณ อันเป็นอมตะ อันปัจจัยปรุงแต่งไม่ได้. ส่วนในที่นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงประสงค์เอาอรหัตมรรค. ถามว่า อรหัตมรรค คืออนุตตรโพธิญาณ ย่อมมี หรือไม่มีแก่พระสาวกทั้งหลาย. ตอบว่า ไม่มี. ถามว่า เพราะ เหตุไร. ตอบว่า เพราะไม่ให้คุณแก่สาวกทั้งปวง. ก็สำหรับพระสาวก เหล่านั้น อรหัตมรรค ของใคร ให้เฉพาะอรหัตผล. ของใคร ให้ วิชชา ๓ ของใคร ให้อภิญญา ๖ ของใคร ให้สาวกบารมีญาณ. ของ พระปัจเจกพุทธเจ้า ให้เฉพาะปัจเจกโพธิญาณ. ส่วนของพระพุทธเจ้า ให้คุณสมบัติทุกอย่าง เหมือนการอภิเษกของพระราชาให้ความเป็นใหญ่ ในโลกทั้งหมด. เพราะฉะนั้น อนุตตรโพธิญาณ จึงไม่มีแก่ใคร ๆ อื่น. บทว่า อภิสมฺพุทฺโธ ปจฺจญฺาสึ ความว่า เราปฏิญาณอย่างนี้ว่า เราตรัสรู้ บรรลุ แทงตลอดแล้วตั้งอยู่. บทว่า าณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ ความว่า ปัจจเวกขณญาณนั้นแล อันสามารถเห็นคุณที่ตนบรรลุแล้ว เกิดขึ้น. บทว่า อกุปฺปา เม วิมุตฺติ ความว่า ญาณเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า อรหัตผลวิมุตตินี้ของเราไม่กำเริบ. ในความไม่กำเริบนั้นพึงทราบความไม่ กำเริบโดยอาการ ๒ อย่างคือ โดยเหตุ และโดยอารมณ์. ก็ความไม่ กำเริบนั้น ชื่อว่าไม่กำเริบ แม้โดยเหตุ เพราะกิเลสอันตัดด้วย มรรค ๔ ไม่กลับมาอีก ชื่อว่าไม่กำเริบ แม้โดยอารมณ์ เพราะทำ นิพพานมีความไม่กำเริบเป็นธรรมดาให้เป็นอารมณ์เป็นไป. บทว่า อนฺติมา แปลว่า เป็นชาติสุดท้าย. บทว่า นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ความว่า บัดนี้ ชื่อว่าไม่มีภพอื่นอีก.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ