เล่มที่ 24
ส่วนที่ 197
หมวด: พระไตรปิฎก ฝ่าย: ลำดับ: 197 อ้างอิง: Book 24, Section 197 ประเภท: section
เนื้อหา
เทวดาทูลถามว่า อะไรหนอย่อมทรุดโทรม อะไรไม่ ทรุดโทรม อะไรหนอท่านเรียกว่าทางผิด อะไรหนอเป็นอันตรายแห่งธรรม อะไร หนอสิ้นไปตามคืนและวัน อะไรหนอเป็น มลทินของพรหมจรรย์ อะไรไม่ใช่น้ำแต่ เป็นเครื่องชำระล้าง ในโลกมีช่องกี่ช่องที่จิต ไม่ตั้งอยู่ได้ข้าพระองค์มาเพื่อทูลถามพระ ผู้มีพระภาคเจ้า ไฉนข้าพระองค์จะรู้ความ อันนั้นได้. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า รูปของสัตว์ทั้งหลายย่อมทรุดโทรม นามและโคตรย่อมไม่ทรุดโทรม ราคะท่าน เรียกว่าทางผิด ความโลภเป็นอันตรายของ ธรรม วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็น มลทินของพรหมจรรย์ หมู่สัตว์นี้ย่อมข้อง อยู่ในหญิงนี้ ตบะและพรหมจรรย์ทั้งสอง นั้น มิใช่นำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ใน โลกมีช่องอยู่ ๖ ช่องที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้ คือ ความเกียจคร้าน ๑ ความประมาณ ๑ ความ ไม่หมั่น ๑ ความไม่สำรวม ๑ ความมักหลับ ๑. ความอ้างเลศไม่ทำงาน ๑ พึงเว้นช่องทั้ง ๖ เหล่านั้นเสียโดยประการทั้งปวงเถิด. พึงทราบวินิจฉัยในนชีรติสูตร ที่ ๖ ต่อไป :- บทว่า นามแลโคตรย่อมไม่ทรุดโทรม ความว่า นามและโคตร ของพระพุทธเจ้าทั้งหลายในอดีต จนถึงทุกวันนี้ บัณฑิตยังกล่าวอยู่ เพราะ ฉะนั้น นามและโคตรนั้น จึงตรัสว่า ย่อมไม่ทรุดโทรม. อนึ่ง โบราณาจารย์ กล่าวว่า เมื่อเวลาผ่านไปนาน ๆ นามและโคตรนั้นจักไม่ปรากฏ แต่สภาวะ ที่ทรุดโทรมย่อมไม่มีเลย. บทว่า อาลสฺยํ แปลว่า ความเกียจคร้าน คือว่า ด้วยความเกียจคร้านอันใด ดุจบุคคลผู้ยืนอยู่ในที่อันตนยืนอยู่นั่นแหละ นั่งแล้ว ก็นั่งอยู่นั่นแหละ ถึงผมทั้งหลายอันตั้งอยู่ในที่สูงเปียกชุ่มอยู่ก็ไม่กระทำ (ไม่ สนใจทำ). บทว่า ปมาโท ความว่า ชื่อว่า ความประมาทเพราะหลับหรือด้วย อำนาจแห่งกิเลส. บทว่า อนุฏฺานํ ได้แก่ ไม่มีความเพียรเป็นเครื่องทำ การงานในเวลาแห่งการงาน. บทว่า อุสญฺโม คือว่า ไม่มีความระวังศีล มีอาจาระอันทอดทิ้งเสียแล้ว. บทว่า นิทฺทา อธิบายว่า เมื่อเดินก็ดี ยืนอยู่ ก็ดี นั่งแล้วก็ดี ย่อมหลับ เพราะความเป็นผู้มากด้วยความหลับ ก็จะป่วย กล่าวไปไยถึงการนอนเล่า. บทว่า ตนฺที ได้แก่ ความเกียจคร้านอันจรมา ด้วยอำนาจแห่งความกระหายจัดเป็นต้น. บทว่า เต นิทฺเท แปลว่า ช่อง เหล่านั้น ได้แก่ ช่องทั้ง ๖. บทว่า สพฺพโส แปลว่า โดยประการทั้งปวง. บทว่า ตํ แปลว่า สักว่า เป็นนิบาต. บทว่า วิวชฺชเย แปลว่า พึงเว้น คือ พึงละเสีย.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ