มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์
ก็เมื่อรูปปรากฏในจักษุทวารแล้ว ต่อจาก ภวังคจลนะ (ภวังค์ ไหว)...
หมวด: สุตตันตปิฎก ฝ่าย: มัชฌิมนิกาย ลำดับ: 638 อ้างอิง: MN 638 ประเภท: teaching
เนื้อหา
ก็เมื่อรูปปรากฏในจักษุทวารแล้ว ต่อจาก ภวังคจลนะ (ภวังค์ ไหว) ไป เมื่อวิถีจิตมี อาวัชชนะ เป็นต้น เกิดขึ้นแล้วดับไปด้วยอำนาจ ทำกิจของตนให้สำเร็จ ในที่สุด ชวนะก็จะเกิดขึ้น ชวนะนั้นจะเป็นเหมือน ชายที่เป็นแขกของ วิถีจิตมีอาวัชชนะ เป็นต้นที่เกิดขึ้นก่อน (มาเยี่ยมถึง) ประตู คือตา (จักขุทวาร) ที่เท่ากับเป็นเรือน แม้เมื่อวิถีจิตมีอาวัชชนะ เป็นต้น ไม่กำหนัด ไม่ขัดเคือง ไม่ลุ่มหลงใน จักขุทวาร ที่เท่ากับเป็น เรือนของ อาวัชชนะ เป็นต้น ชวนะนั้นจะกำหนัด จะขัดเคือง จะลุ่มหลง ก็ไม่ถูก เหมือนกับชายที่เป็นแขก เข้าไปขออะไรบางอย่างที่เรือนคนอื่น เมื่อเจ้าของบ้านนั่งนิ่ง จะทำการบังคับ ก็ไม่ถูกฉะนั้น พึงทราบ อสัม- โมหสัมปชัญญะ โดยเป็นเสมือนแขก ดังที่พรรณนามานี้. อนึ่ง จิตมี โวฏฐัพพนะ เป็นที่สุด ที่เกิดขึ้น ใน จักขุทวาร เหล่านี้ จะ แตกดับไปในที่นั้น ๆ นั่นแหละพร้อมกับ สัมปยุตตธรรม จะไม่ประจวบ กันเลย เพราะฉะนั้น จิตนอกนี้ จึงเป็นไปชั่วคราวเท่านั้น. ในข้อนั้น ผู้ศึกษาควรทราบ อสัมโมหสัมปชัญญะ โดยความเป็น ไปชั่วคราวอย่างนี้ว่า ในเรือนหลังเดียวกัน เมื่อคนตายกันหมดแล้ว คน คนเดียวที่ยังเหลืออยู่ ซึ่งธรรมดาก็จะตายไปอีกในไม่ช้าเหมือนกัน ชื่อว่า จะยังมีความร่าเริงในการฟ้อนและการร้องรำเป็นต้น ไม่ถูก ฉันใด เมื่อ อาวัชชนจิต เป็นต้น ที่สัมปยุตแล้วในทวารเดียวกัน แตกดับไป ในที่นั้น ๆ นั่นเอง แม้ชวนจิตที่ยังเหลืออยู่ ซึ่งก็จะมีการแตกดับไปเป็น ธรรมดา ภายในไม่ช้าเหมือนกัน ชื่อว่าจะยังมีความร่าเริงอยู่ด้วยอำนาจ ความกำหนด ความขัดเคือง และความลุ่มหลง ไม่ถูกแล้ว ฉันนั้น เหมือนกัน.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ