มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์
ข้อความธรรม
หมวด: สุตตันตปิฎก ฝ่าย: มัชฌิมนิกาย ลำดับ: 617 อ้างอิง: MN 617 ประเภท: teaching
เนื้อหา
๑. ปาฐะว่า อิทานิ พม่าเป็น อิมานิ แปลตามฉบับพม่า. บทว่า สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา ความว่า อุปมาเสมือนหนึ่งว่า อาศัยทั้งสูบของช่างทองทั้งก้านสูบและความพยายามอันเกิดจากทั้ง ๒ อย่าง นั้น (สูบและก้านสูบ) ลมจึงเดินไปมาได้ฉันใด. กายคือ อัสสาสะ ปัสสาสะ ของภิกษุก็ฉันนั้น อาศัย กรชกาย โครงจมูก และ จิต จึงสัญจร ไปมาได้. ธรรมทั้งหลายมีกายเป็นต้น เป็น สมุทัย ภิกษุเมื่อพิจารณา ธรรมเหล่านั้น เรียกว่า พิจารณาเห็นธรรม คือความเกิดขึ้นในกายอยู่. บทว่า วยธมฺมานุปสฺสี วา ความว่า เมื่อกายแตกดับ โครง จมูกโหว่ และเมื่อจิตดับ ขึ้นชื่อว่ากายคืออัสสาสะและปัสสาสะจะสัญจร ไม่ได้ เหมือนกับเมื่อสูบถูกนำออกไปแล้ว เมื่อก้านสูบหัก และเมื่อ ไม่มีความพยายามอันเกิดแต่สูบและก้านสูบนั้น ลมนั้นจะไม่เดินฉะนั้น เพราะฉะนั้น ลมหายใจออกและหายใจเข้าดับไป เพราะกายเป็นต้น แตกดับไป ภิกษุเมื่อพิจารณาเห็นอยู่อย่างนี้ พระองค์จึงตรัสเรียกว่า พิจารณาเห็นธรรมคือความดับไปในกายอยู่. บทว่า สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี ความว่า พิจารณาเห็นความเกิด ตามกาลเวลา ความดับไปตามกาลเวลา. บทว่า อตฺถิ กาโย วา ปนสฺส ความว่า สติ เป็นอันเธอ เข้าไปดังไว้อย่างนี้ว่า กายมีอยู่ แต่ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล. ไม่ใช่หญิง ไม่ใช่ชาย ไม่ใช่อัตตา ไม่ใช่สิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา ไม่ใช่ใคร ไม่ใช่ของใคร.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ