มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์
บทว่า โส ตโต จุโต ความว่า ตถาคตนั้นจุติจากภพนั้น คือ ภพดุสิต
หมวด: สุตตันตปิฎก ฝ่าย: มัชฌิมนิกาย ลำดับ: 292 อ้างอิง: MN 292 ประเภท: teaching
เนื้อหา
บทว่า โส ตโต จุโต ความว่า ตถาคตนั้นจุติจากภพนั้น คือ ภพดุสิต. บทว่า อิธูปปนฺโน ความว่า บังเกิดในภพนี้ คือในพระครรภ์ พระนางสิริมหามายาเทวี. บทว่า เม ในคำว่า อยํ โข เม พฺราหฺมณ เป็นต้น คือ มยา. บทว่า วิชฺชา ความว่า ที่ชื่อว่า วิชฺชา เพราะหมายความว่า กระทำให้รู้แจ้ง. ถามว่า วิชชาทำให้รู้แจ้งซึ่งอะไร ? ตอบว่า ซึ่งขันธ์ ( ภพ ) ที่เคยอยู่อาศัยในชาติก่อน. บทว่า อวิชฺชา ความว่า เพราะหมายความว่าไม่ทำให้รู้แจ้งซึ่งขันธ์ ที่อาศัยอยู่ในชาติก่อน อวิชชา พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสเรียกว่า โมหะ (ความหลง) ซึ่งปกปิดขันธ์ที่อาศัยอยู่ในชาติก่อนนั้น. บทว่า ตโม ความว่า โมหะนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียก ว่า ตมะ ( ความมืด ) เพราะหมายความว่าปกปิด. บทว่า อาโลโก ความว่า วิชชานั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัส เรียกว่า อาโลกะ ( แสงสว่าง ) เพราะหมายความว่าทำแสงสว่างให้. ก็ในพระดำรัสที่ตรัสมานี้ย่อมมีความหมายดังนี้ว่า วิชฺชา อธิคตา แปลว่า วิชชาตถาคตได้บรรลุแล้ว. คำที่เหลือเป็นคำกล่าวสรรเสริญ. อนึ่ง ในพระดำรัสตอนนี้มีการประกอบความดังนี้ว่า วิชชานี้แลเราตถาคต ได้บรรลุแล้ว เมื่อเราตถาคตนั้นได้บรรลุวิชชาแล้ว อวิชชาจึงถูกขจัด อธิบายว่า พินาศไป.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ