มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์
และแม้ถ้อยคำดังว่ามานี้ ก็เป็นเพียงมุขกถาในการแสดงถึงภาวะ ที...
หมวด: สุตตันตปิฎก ฝ่าย: มัชฌิมนิกาย ลำดับ: 114 อ้างอิง: MN 114 ประเภท: teaching
เนื้อหา
และแม้ถ้อยคำดังว่ามานี้ ก็เป็นเพียงมุขกถาในการแสดงถึงภาวะ ที่พระตถาคตเป็นผู้เข้าถึงความจริงแท้เท่านั้น. ก็พระตถาคตเท่านั้นพึง พรรณนาภาวะที่พระตถาคตเป็นผู้เข้าถึงความจริงได้โดยอาการทุกอย่าง. ส่วนใน ๒ บทว่า อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พึงทราบอธิบายดังต่อ ไปนี้:- อันดับแรก พระผู้มีพระภาค เจ้าพึงทราบว่า เป็นพระอรหันต์ ด้วยเหตุเหล่านี้คือ ๑. เพราะทรงไกล (จากกิเลส ) ๒. เพราะทรงกำจัด ข้าศึกทั้งหลาย ๓. เพราะทรงหักซี่กำ (แห่งสังสารจักร) ทั้งหลาย ๔. เพราะเป็นผู้ควรแก่ปัจจัยเป็นต้น ๕. เพราะไม่มีความลับในการทำบาป ส่วนที่ชื่อว่า สัมมาสัมพุทธะ เพราะตรัสรู้ธรรมทั้งปวงโดยชอบ และด้วยพระองค์เอง ความย่อในที่นี้มีเท่านี้ . แต่บททั้ง ๒ (คือ อรหํ สมฺนาสมฺพุทฺโธ ) นี้ พระพุทธโฆษาจารย์ได้อธิบายไว้แล้วโดยพิสดารใน การพรรณนาพุทธานุสสติในวิสุทธิมรรค. ก็ในบทว่า ปริญฺาตนฺตํ ตถาคตสฺส นี้ พึงทราบอธิบายว่า วัตถุ (ซึ่งเป็นที่ตั้งแห่ง) การสำคัญยึดถือนั้น พระตถาคตกำหนดรู้แล้ว ดังนี้ ก็ได้. วัตถุนั้นชื่อว่า ตถาคตกำหนดรู้แล้ว คือมีวาระอันพระองค์ทรงรู้ อย่างรอบตอบแล้ว มีที่สุดอันพระองค์ทรงรู้อย่างรอบคอบแล้ว อธิบายว่า ทรงรอมรู้อย่างไม่มีอะไรเหลือ.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ