ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค
ข้อว่า ยถา สมาหิเต จิตฺเต ความว่า สมาธิซึ่งเป็นเหตุตั้งจิตไว...
หมวด: สุตตันตปิฎก ฝ่าย: ทีฆนิกาย ลำดับ: 225 อ้างอิง: DN 225 ประเภท: teaching
เนื้อหา
ข้อว่า ยถา สมาหิเต จิตฺเต ความว่า สมาธิซึ่งเป็นเหตุตั้งจิตไว้ ชอบ คือ ตั้งไว้ด้วยดี. ความแห่งบทว่า อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ เป็นต้น ข้าพเจ้ากล่าว ไว้แล้วในวิสุทธิมรรค. คำว่า โส เอวมาห ความว่า เขาเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอานุภาพ แห่งฌานอย่างนี้ มีทิฏฐิ จึงกล่าวอย่างนี้ . บทว่า วญฺโฌ ความว่า ไม่มีผล คือไม่ให้กำเนิดแก่ใคร ๆ ดุจ สัตว์เลี้ยงเป็นหมันและตาลเป็นหมันเป็นต้น ฉะนั้น ด้วยบทว่า วญฺโฌ นี้ เขาจึงปฏิเสธภาวะที่จะให้กำเนิดรูปเป็นต้นแห่งคุณวิเศษมีฌานเป็นต้น ที่ ยึดถือว่าเป็นอัตตาและเป็นโลก. ที่ชื่อว่า กูฏฏฺโ เพราะตั้งมั่นดุจยอดภูเขา. ข้อว่า เอสิกฏฺาย ิโต ความว่า ตั้งมั่นเป็นเหมือนเสาระเนียด ที่ตั้งอยู่ เหตุนั้น จึงชื่อว่า เอสิกฏฺายิฏฺิโต. อธิบายว่า เสาระเนียด ที่ฝังแน่นย่อมตั้งมั่นไม่หวั่นไหว ฉันใด อัตตาและโลกก็ตั้งมั่นเหมือน ฉันนั้น. ด้วยบททั้งสอง ย่อมแสดงว่าโลกไม่พินาศ. แต่อาจารย์บางพวก กล่าวเป็นพระบาลีว่า อีสิกฏฺายิฏฺิโต แล้วกล่าวว่า ตั้งอยู่ดุจไส้หญ้า ปล้อง. ในคำของอาจารย์บางพวกนั้น มีอธิบายดังนี้ว่า คำที่กล่าวว่า ย่อมเกิด นั้น มีอยู่ ย่อมออกไปดุจไส้ออกจากหญ้าปล้องตั้งอยู่ เพราะเหตุ ที่ตั้งอยู่ดุจไส้หญ้าปล้องตั้งอยู่ ฉะนั้น สัตว์เหล่านั้น จึงแล่นไป คือ จากภพนี้ไปในภพอื่น.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ