พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์
เรื่องวิญญัตติไม่มีคำที่จะพึง กล่าว แม้ในอุชฌานสัญญีสิกขาบทน...
หมวด: วินัยปิฎก ฝ่าย: มหาวิภังค์ ลำดับ: 864 อ้างอิง: Pāc. 864 ประเภท: explanation
เนื้อหา
สองบทว่า ปฏิจฺฉาเทตฺวา เทนฺติ มีความว่า พวกเจ้าของหมก กับข้าวไว้ถวายในสมัยห้ามฆ่าสัตว์เป็นต้น. ในเรื่องวิญญัตติไม่มีคำที่จะพึง กล่าว แม้ในอุชฌานสัญญีสิกขาบทนี้ ภิกษุอาพาธก็ไม่พ้น สองบทว่า นาติมหนฺโต กวโฬ มีความว่า ฟองไข่นกยงใหญ่เกิน ไป ฟองไข่ไก่ ก็เล็กเกินไป, คำข้าวมีประมาณขนาดกลางระหว่างฟองไข่นก ยูงและไข่ไก่นั้น (ชื่อว่าคำข้าวไม่ใหญ่เกินไป). บัณฑิตพึงถือเอาขาทนียะทุกอย่างมีมูลขาทนียะเป็นต้น ในคำว่า ขชฺชเก นี้. บทว่า อนาหเฏ คือ ยังนำมาไม่ถึง. ความว่า ยังไม่ทันถึงช่องปาก. สองบทว่า สพฺพํ หตฺถํ ได้แก่ นิ้วมือทุกนิ้ว. ในบทว่า สกวเฬน นี้ มีวินิจฉัย ดังนี้:- ภิกษุกำลังแสดงธรรมใส่ สมอ หรือชะเอมเครือเข้าปาก แสดงธรรมไปพลาง, คำพูดจะไม่ขาดหายไป ด้วยชิ้นสมอเเป็นต้นเท่าใด, เมื่อชิ้นสมอเป็นต้นเท่านั้นยังมีอยู่ในปาก จะพูด ก็ควร. บทว่า ปิณฺฑุกฺเขปกํ คือ ฉันเดาะคำข้าว ๆ. บทว่า กวฬาวจฺเฉทกํ คือ ฉันกัดคำข้าว ๆ. บทว่า อวคณฺฑการกํ ได้แก่ ฉันทำกระพุ้งแก้มให้ตุ่ยดุจลิง. บทว่า หตฺถนิทฺธูนกํ คือ ฉันสลัดมือ ๆ. บทว่า สิตฺถาวการกํ คือ ฉันโปรยเม็ดข้าว ๆ. บทว่า ชิวฺหานิจฺฉารกํ คือ ฉันแลบลิ้น ๆ. บทว่า จปุจปุการกํ ได้แก่ ฉันทำเสียงดังอย่างนี้คือ จับ ๆ.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ