พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์
สองบทว่า ปิตรํ ปฏฺเติ ได้แก่ พระราชโอรสต้องการจะเห็นโทษ แล้...
หมวด: วินัยปิฎก ฝ่าย: มหาวิภังค์ ลำดับ: 748 อ้างอิง: Pāc. 748 ประเภท: explanation
เนื้อหา
สองบทว่า ปิตรํ ปฏฺเติ ได้แก่ พระราชโอรสต้องการจะเห็นโทษ แล้วปลงพระชนม์พระราชบิดา. ในคำว่า ราชนฺเตปุรํ หตฺถิสมฺมทฺทํ เป็นต้น มีวินิจฉัยว่าที่พระ- ราชฐานชั้นในนี้อัดแอไปด้วยพวกช้าง; ฉะนั้น จึงชื่อว่า หัตถิสัมัมททะ . อธิบายว่า คับแคบไปด้วยช้าง. แม้ในบทว่าอัสสรถสังมัททะก็นัยนี้เหมือนกัน. ภิกษุบางพวกสวดว่า สมฺมตํ ก็มี. คำนั้นไม่ควรถือเอา. ปาฐะว่า รญฺโ อนฺเตปุเร หตฺถิสมฺมทฺทํ. ก็มี ในปาฐะนั้น มีอรรถว่า การเหยียบย่ำไป มาแห่งช้างทั้งหลาย ชื่อว่า หัตถิสัมมัททะ . มีคำอธิบายว่า การเดินย่ำไปมา แห่งช้างมีอยู่ในพระราชวังชั้นใน. แม้ในบทที่เหลือก็นัยนี้. บทว่า รชนียานิ ได้แก่ อารมณ์มีรูปเป็นต้น เช่นนี้ มีอยู่ในพระราช วังชั้นในนั้น. บทว่า มุทฺธาภิสิตฺตสฺส คือ ผู้ทรงได้รับอภิเษกสรงสนานบน พระเศียร. บทว่า อนิกฺขนฺตราชเก มีวิเคราะห์ว่า พระราชายังไม่เสด็จออก จากพระตำหนักที่ผทมนี้; เหตุนั้น ตำหนักนั้น จึงชื่อว่า ที่พระราชายังไม่ เสด็จออก. อธิบายว่า ในคำหนักทีผทมมีพระราชายังไม่เสด็จออกนั้น. พระ- มเหสี พระผู้มีพระภาคเจ้าเรียกว่ารัตนะ. บทว่า นึภฏํ แปลว่า ออกแล้ว. รัตนะ (คือพระมเหสี) ยิ่งไม่ เสด็จออก จากตำหนักที่ผทมนี้ ฉะนั้น ตำหนักผทมนั้น จงชื่อว่าที่รัตนะยัง ไม่ออก. อธิบายว่า ในทำหนักที่ผทม มีรัตนะยังไม่ออกนั้น. คำที่เหลือใน สิกขาบทนี้ ดินทั้งนั้น.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ