วัดพระมหาธาตุ
วัดพระมหาธาตุ ตั้งอยู่เลขที่ 435 ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช สังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุต ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 40 ไร่ 2 งาน 18.2 ตารางวา โฉนดที่ดิน เลขที่ 17 อาณาเขต ทิศเหนือจดถนนมังคุด ทิศใต้จดถนนหน้าพระลาน ทิศตะวันออกจดถนนราชดำเนิน ทิศตะวันตกจดถนน พระบรมธาตุ มีที่ธรณีสงฆ์ 17 ไร่ 82 ตารางวา อาคารเสนาสนะ ประกอบด้วย อาคาร ณ นคร 1 เป็นอาคาร ครึ่งตึกครึ่งไม้ 2 ชั้น กว้าง 9.50 เมตร ยาว 16.50 เมตร กุฏิสงฆ์ จำนวน 6 หลัง เป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ 4 หลัง คอนกรีตเสริมเหล็ก 2 หลัง สำนักงานเจ้าคณะจังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ทรงไทย ชั้นเดียว ศาลาอนุสรณ์สุนทร เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กทรงไทย อาคารสุวรรณโณ เป็นอาคาร คอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้น อาคารอเนกประสงค์ นอกจากนี้มีอาคารเสนาสนะต่าง ๆ ดังนี้ คือ หอระฆัง ปูชนียะวัตถุ มีพระศรีศากยมุนีศรีธรรมราช เป็นพระประธานประดิษฐานอยู่ในพระวิหารหลวง ปางมารวิชัย พระธรรมศาลา ปางมารวิชัย ประดิษฐาน ในวิหารพระธรรมศาลา พระพุทธรูปปางมารวิชัยลักษณะแบบอู่ทอง ประดิษฐานในวิหารเขียน พระพุทธรูป ปางประทานพรแทนองค์เจ้าชายทนกุมาร พระพุทธรูปปางห้ามญาติแทนองค์เจ้าหญิงเหมชาลา เป็นพระพุทธรูป ทรงเครื่องกษัตริย์โบราณ พระพุทธรูปปางมารวิชัย ทรงเครื่องกษัตริย์โบราณ สวมชฎายอดสูงสมัยอยุธยา แทนองค์พระเจ้าศรีธรรมโศกราช พระพุทธรูปเนื้อสำริดนาม "พระพวย"
พระพุทธรูปไสยาสน้องค์ใหญ่ ประดิษฐานในวิหารโพธิ์ลังกา พระบรมราชาเป็นพระพุทธรูปสมัยอยุธยา
ประดิษฐานในวิหารโพธิ์ลังกา พระบุญมาก ปางนาคปรก เป็นพระพุทธรูปสมัยศรีวิชัย สร้างด้วยหินทราย ประดิษฐานในวิหารโพธิ์ลังกา พระพุทธรูปหินเขียว ปางประทานพร สมัยทวาราวดี สร้างด้วยหินสีเขียว ประดิษฐานในวิหารโพธิ์ลังกา พระพุทธรูปแทนองค์เจ้าพระยานคร (พัฒน์) ประดิษฐานในพระวิหารเขียน พระพุทธรูปแทนองค์เจ้าพระยานคร (น้อย) ประดิษฐานในพระวิหารเขียน พระพุทธไสยาสน์องค์ใหญ่ ประดิษฐานที่พระวิหารคต
วัดพระมหาธาตุ เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดวรมหาวิหาร ตั้งเมื่อ พ.ศ. 1098 เป็นวัดที่ กษัตริย์ทรงสร้างขึ้นในระยะใกล้เคียงกับการสร้างอาณาจักรศรีวิชัย เดิมไม่มีภิกษุจำพรรษาเพราะเป็นเขตพุทธาวาส การบำรุงรักษาโบราณสถานภายในวัดพระมหาธาตุ
เจ้าผู้ครองนครร่วมกับพระเถระช่วยกันบูรณะปฏิสังขรณ์ เป็นครั้งคราว โดยมีพระครูเหมเจติยานุรกษ์เป็นผู้รับผิดชอบ ในปี พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จประพาสเมืองนครศรีธรรมราช ทรงพระราชดำริว่าสมควรให้พระสงฆ์มาดูแลวัดมหาธาตุจึงรับสั่งให้สมเด็จพระบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้ายุคลทิมัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศร์ ซึ่งขณะนั้นทรงดำรงตำแหน่งอุปราช มณฑลปักษ์ใต้ ได้นิมนต์พระครูวินัยธร (นุ่น) ให้มาปกครองวัด จึงมีพระภิกษุอยู่จำพรรษาจนถึงทุกวันนี้ วัดพระมหาธาตุ เป็นที่เคารพสักการะของพุทธศาสนิกชน จนมีพระเพณีแห่ผ้าเพื่อนำไปห่มพระบรมธาตุเจดีย์เพื่อเป็นพุทธบูชา พุทธศาสนิกชนบางกลุ่มจะนำเครื่องประดับและของมีค่ามาถวายเป็นพุทธบูชา บางกลุ่มนำต้นไม้เงิน - ทอง มาถวายเป็นพุทธบูชา วัดพระมหาธาตุจึงมีศิลปวัตถุโบราณหลายพันชิ้น และเป็นปูชนียสถานคู่บ้านคู่เมืองจนถึงปัจจุบัน ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 1389 การบริหารและการปกครองมีเจ้าอาวาส เท่าที่ทราบนาม คือ รูปที่ 1 พระครูวินัยธร (นุ่ม) รูปที่ 2 พระครูปลัดแก้วชิน รูปที่ 3 พระญาณเวที (ลือ) รูปที่ 4 พระรัตนธัชมุนี (แบน) รูปที่ 5 พระธรรมรัตโนภาส (ประดับ อาภาโส) รูปที่ 6 พระราชธรรมสุธี (สมปอง)