วัดเขาวัง
วัดเขาวัง ตั้งอยู่เลขที่ 338 ถนนศรีสุริยวงศ์ ตำบลหน้าเมือง อำเภอเมืองราชบุรี จังหวัดราชบุรี สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 58 ไร่ 1 งาน 20 ตารางวา โฉนดที่ดิน เลขที่ 12813
อาณาเขต ทิศเหนือและทิศตะวันตกจดทางสาธารณประโยชน์ ทิศใต้จดถนนเขาวัง ทิศตะวันออกจดทางเกวียน มีที่ธรณีสงฆ์ จำนวน 10 แปลง เนื้อที่ 105 ไร่ 3 งาน 24 ตารางวา โฉนดที่ดิน เลขที่ 4/999 10960 12925 14736 5635 2659 7526 17528 19531 และ 35091 อาคารเสนาสนะ ประกอบด้วย อุโบสถ กว้าง 11 เมตร ยาว 22 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2475 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กทรงไทย หอสมุดภาวนานิเทศน์ กว้าง 7.50 เมตร ยาว 14 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2525 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 3 ชั้น กุฏิสงฆ์ กว้าง 9 เมตร ยาว 12 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2531 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก กุฏิสงฆ์ กว้าง 9 เมตร ยาว 11 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2532 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ศาลาการเปรียญ กว้าง 20 เมตร ยาว 40 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2535 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ทรงไทยประยุกต์ สามมุข หน้าบันประดับลวดลายไทย อาคารที่พักผู้ปฏิบัติธรรม กว้าง 4.50 เมตร ยาว 8 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2536 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 3 ชั้น ศาลาลาย 5 หลัง กว้าง 7.50 เมตร ยาว 12 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2538 อาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ทรงไทย หน้าบันประดับลวดลายไทย มณฑปจตุรมุขสำหรับตั้งบำเพ็ญกุศลศพ กว้าง 9 เมตร ยาว 9 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2538 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กทรงไทย วิหาร กว้าง 4.50 เมตร ยาว 11.50 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2540 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ศาลาสวรรค์ 6 ชั้น จำนวน 7 หลัง กว้าง 4 เมตร ยาว 6 เมตร สูง 2.80 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2543 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ศาลา 102 ปี พระครูภาวนานิเทศน์ กว้าง 11 เมตร ยาว 14 เมตร สูง 4.80 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2544 เป็นอาคาร คอนกรีตเสริมเหล็กทรงไทย ปูชนียวัตถุ มีพระประธานประจำอุโบสถ และพระเจดีย์บรรจุพระบรมสาริริกธาตุของ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อเป็นที่เคารพสักการะบูชาของพุทธศาสนิกชน คุณนายเง็ก และคุณเสถียร ได้บริจาคทรัพย์สร้างถวายให้แก่วัดเมื่อ พ.ศ. 2476 ขนาดหน้าตักกว้าง 4 วา 1 ศอก สูง 12 วาเศษ ทรงแปดเหลี่ยม
วัดเขาวัง ตั้งเมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2472 เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ และได้รับการ สถาปนาเป็นพระอารามหลวง นับตั้งแต่วันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2528 สภาพของวัดเขาวังได้กลายเป็นสภาพ ป่ารก มีต้นไม้และเถาวัลย์น้อยใหญ่ขึ้นปกคลุม และเป็นที่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด เป็นวังร้างตลอดมาเป็น เวลา 40 ปีเศษ คงเหลือแต่ซากท้องพระโรงและพระตำหนักที่บรรทม มีลักษณะปรักหักพังมาก แต่ยังมีหลังคา พอที่จะเป็นที่อาศัยได้บ้าง ส่วนบานประตูหน้าต่างและพื้นไม่มี เพราะถูกรื้อถอนไปหมด จวบจนถึงปี พ.ศ. 2467 พระครูพรหมสมาจาร และพระครูภาวนานิเทศก็ได้เดินทางโดยปฏิบัติรุงควัตร มาถึงที่วัดเขาวังแห่งนี้ เห็นว่า เป็นสถานที่อันสงัด เหมาะสมเป็นที่พำนักบำเพ็ญสมณธรรม จึงได้มาพักแรมเพื่อปฏิบัติธุดงควัตร เป็นการชั่ว คราว และได้ถือเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมตั้งแต่ พ.ศ. 2467 เป็นต้นมา
เมื่อท่านได้พบพระราชวังร้างชำรุดทรุดโทรมเพราะภัยธรรมชาติทั้งพระตำหนักที่บรรทมและท้องพระโรงเก่า ก็อยู่ในสภาพที่ปรักหักพังน่าสังเวชสลดใจ จึงคิดที่จะบูรณะขึ้นใหม่ จึงพักบำเพ็ญสมาธิวิปัสสนาอยู่ ณ โคนต้นไม้ใหญ่ มีชาวบ้านศรัทธาเลื่อมใสเป็นจำนวนมาก ต่อมาเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2471 พระครูพรหมสมาจาร จึงมอบให้หลวงสวรรค์เทพกิจ คฤบดีของเมืองราชบุรี ร่วมกับพระยาอรรถวีสุนทร ข้าหลวงประจำจังหวัดราชบุรี เป็นผู้ยื่นเรื่องขอพระราชทานพระราชวังกับภูเขาสัตตนาถให้เป็นที่ธรณีสงฆ์เหมือนดังเดิม โดยผ่านทางกระทรวง มหาดไทย กระทรวงมหาดไทยได้ปรึกษากับกระทรวงธรรมการโดยกระทรวงธรรมการแจ้งว่า ทางฝ่ายคณะสงฆ์พอ ใจรับ จึงได้นำความขึ้นกราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ได้ทรงอนุโมทนา ประกาศแก่ ประชาชนทั้งปวง เมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2472 และได้ลงนามในหนังสือ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 46 หน้า 218 วันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2472
หลังจากได้รับพระราชทานพระราชวังแล้ว พระครูพรหมสมาจารจึงรื้อพระราชวังที่ประทับเฉพาะส่วนที่ ชำรุดทรุดโทรม แล้วต่อเติมกำแพง โดยเสริมคอนกรีตจากกำแพงพระราชวังเดิม สร้างเป็นอุโบสถ โดยเทคอนกรีต ทั้งหลัง มุงด้วยกระเบื้องเคลือบอย่างดี ติดช่อฟ้าใบระกา ลงรักปิดกระจก สร้างแล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2473 ได้รับพระราชทานเมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2473 เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จึงตั้งชื่อวัดนี้ว่า "วัดเขาวังราชบุรี"