วัดอัมพวันเจติยาราม
วัดอัมพวันเจติยาราม ตั้งอยู่เลขที่ 1092 บ้านอัมพวา ถนนประชาเศรษฐ์ ตำบลอัมพวา อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 20 ไร่ 1 งาน 15 ตารางวา โฉนดที่ดิน เลขที่
7389 อาณาเขต ทิศเหนือจดถนนประชาเศรษฐ์ ทิศใต้จดโรงเรียนอัมพวันวิทยาลัยและแม่น้ำแม่กลอง ทิศตะวันออกจดโรงเรียนเทศบาลวัดอัมพวันและคลองอัมพวา ทิศตะวันตกจดอุทยานรัชกาลที่ 2 มีที่ธรณีสงฆ์ จำนวน 5 แปลง เนื้อที่ 67 ไร่ 2 งาน 31 ตารางวา โฉนดที่ดินเลขที่ 104 109 7841 10175 และ 7389 อาคารเสนาสนะ ประกอบด้วย อุโบสถ กว้าง 11 เมตร ยาว 27 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2325 เป็นอาคาร คอนกรีตเสริมเหล็ก โครงหลังคาไม้สัก ศาลาการเปรียญ กว้าง 13 เมตร ยาว 21 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2435 เป็นอาคารไม้ทรงไทย หอสวดมนต์ กว้าง 8 เมตร ยาว 13 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2325 เป็นอาคารไม้สักทรง ไทย กุฏิสงฆ์ จำนวน 8 หลัง เป็นอาคารไม้ 7 หลัง และตึก 1 หลัง วิหาร กว้าง 22 เมตร ยาว 35.80 เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก มีมุข 3 ด้าน สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 ศาลาบำเพ็ญกุศล จำนวน 1 หลัง สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก นอกจากนี้ยังมี หอระฆัง 1 หลัง วิหารหลวงพ่อพระพุทธโสธร 1 หลัง กุฏิกรรมฐาน 10 หลัง โรงเรียนพระปริยัติธรรม 1 หลัง พระที่นั่งทรงธรรม 1 หลัง พระตำหนักใหญ่ 1 หลัง พระตำหนักเล็ก สวนชาย 1 หลัง ปูชนียวัตถ มีพระประธานประจำอุโบสถปางมารวิชัย ขนาดหน้าตักกว้าง 99 นิ้ว สูง 3 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2325 โดยประมาณ พระพุทธไสยาสน์ 1 องค์ สูง 2 เมตร 20 เซนติเมตร ยาว 9 เมตร 50 เซนติเมตร สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 พระพุทธรูปปางมารวิชัย สูง 1 เมตร ขนาดหน้าตักกว้าง 28 นิ้ว สร้างใน สมัยรัชกาลที่ 3 จำนวน 50 องค์ ประดิษฐานตามระเบียงวิหาร พระพุทธรูปปางสมาธิ สูง 2 เมตร 30 เซนติเมตร 1 องค์ ประดิษฐานในพระที่นั่งทรงธรรม สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 พระพุทธบาทสี่รอย สูง 85 เซนติเมตร กว้าง 2 เมตร 30 เซนติเมตร ยาว 4 เมตร 40 เซนติเมตร สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 พระมาลัย 1 องค์ สูง 25 นิ้ว ฐานกว้าง 20 นิ้ว 2 เซนติเมตร สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 นอกจากนี้มี พระปรางค์ 1 องค์ สูง 19 เมตร ฐานกว้าง 7 เมตร 60 เซนติเมตร ทรงจตุรมุข สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 บุษบก (ธรรมาสน์) สูง 5 เมตร ฐานกว้าง 1 เมตร 55 เซนติเมตร พระบรมราชานุสาวรีย์ รัชกาลที่ 2 ประทับยืน สร้างเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2509
วัดอัมพวันเจติยาราม ตั้งเมื่อ พ.ศ. 2325
เป็นวัดที่มีความสำคัญคล้ายกับวัดสุวรรณดาราราม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นวัดต้นพระราชวงศ์จักรีฝ่ายพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ส่วนวัดอัมพวันเจติยาราม เป็นวัดต้นราชวงศ์ราชินีกูลฝ่ายสมเด็จพระอมรินทรามาตย์และสมเด็จพระรูปศิริโสภาคย์มหานาคนารี ซึ่งเป็นพระราชชนนี ตามหลักฐานปรากฏว่า สมเด็จพระรูปศิริโสภาคย์มหานาคนารี ได้ทรงบริจาคที่สวนให้เป็นที่สร้างวัด และสมเด็จพระอมรินทรามาตย์ทรงรวบรวมที่ดินและตำหนักของพระญาติวงศ์สร้างถวาย สมเด็จพระรูปศิริโสภาคย์มหานาคนารี วัดอัมพวันเจติยาราม มีบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยรัชกาลที่ 3
ประวัติวัดจังหวัดสมุทรสงคราม 219 จนถึงในรัชกาลปัจจุบัน ในปี พ.ศ. 2515 ได้มีการบูรณะพระอุโบสถ พร้อมทั้งเขียนภาพจิตรกรรมพระราชประวัติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยรอบผนังด้านอุโบสถ โดยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เป็นองค์ประธานในช่วงปี พ.ศ. 2538 - 2541 กรมศิลปากรโดยสำนักโบราณคดีได้ทำโครงการบูรณะและปฏิสังขรณ์วัดอัมพวันเจติยาราม ได้บูรณะเรือนไทยหลังใหญ่ ซ่อมแซมหลังคาพระอุโบสถ บูรณะเรือนไทยหลังเล็ก บูรณะพระปรางค์ วิหารพระนอน
พระระเบียงคด บูรณะพระที่นั่งทรงธรรม บูรณะศาลาการเปรียญ ย้ายจากฝั่งตะวันออกมาสร้างใหม่ในฝั่งตะวันตกในรูปทรงและขนาดเดิม นอกจากนั้น ยังก่อสร้างเขื่อนริมคลองด้านอุทยานรัชกาลที่ 2 อนุรักษ์และปรับปรุงภูมิทัศน์วัดอัมพวันเจติยาราม ปัจจุบันวัดอัมพวันเจติยารามมีความเจริญด้านถาวรวัตถุและมีทัศนียภาพที่สวยงาม ร่มรื่นเหมาะแก่การปฏิบัติธรรมและบำเพ็ญกุศลของพุทธศาสนิกชน ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2325 การบริหารและการปกครองมีเจ้าอาวาส เท่าที่ทราบนาม คือ รูปที่ 1 พระธรรมปาลาจารย์ (ศรี) รูปที่ 2 พระวินัยมุนี (น้อย) รูปที่ 3 พระวินัยมุนี (บัว) รูปที่ 4 พระสนิทสมณคุณ (เนตร) รูปที่ 5 พระมหาสิทธิการ (แดง) รูปที่ 6 พระครูมหาสิทธิการ (ถมยา) รูปที่ 7 พระครูสมุห์อ้อ (ฮ้อ) รูปที่ 8 พระครูอัมพวันเจติยาภิบาล (ลิบ) รูปที่ 9 พระราชสมุทรมธี (เจริญ ขนติโก) พ.ศ. 2485 - 2525 รูปที่ 10 พระราชสมุทรรังษี (สมศักดิ์ ซานคโร) พ.ศ. 2526 - ปัจจุบัน การศึกษา มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกธรรม เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2485