วัดปากคลองปราณ
วัดปากคลองปราณ ตั้งอยู่เลขที่ 20 บ้านปากน้ำปราณ ถนนผาสุขวณิชย์ หมู่ที่ 2 ตำบลปากน้ำปราณ อำเภอปราณบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 41 ไร่ 2 งาน 44 ตารางวา โฉนดที่ดิน เลขที่ 16259 อาณาเขต ทิศเหนือจดถนนสุขาภิบาล ซอย 17 ทิศใต้จดที่ดินเอกชน ทิศตะวันออกจดถนนผาสุขวณิชย์ ทิศตะวันตกจดทางหลวงสุขาภิบาล อาคารเสนาสนะ ประกอบด้วย อุโบสถ กว้าง 15 เมตร ยาว 21.50 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2468 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ศาลาการเปรียญ กว้าง 24 เมตร ยาว 52 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2521 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้น เป็นศาลาตรีมุข หอสวดมนต์ กว้าง 14.80 เมตร ยาว 60.50 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2541 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก อยู่ชั้นบนหอฉัน กุฏิสงฆ์ จำนวน 6 หลัง เป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ วิหาร กว้าง 13 เมตร ยาว 13 เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก สร้างเมื่อ พ.ศ. 2531 ศาลาอเนกประสงค์ กว้าง 24 เมตร ยาว 53 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2538 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้น ศาลาบำเพ็ญกุศล จำนวน 2 หลัง สร้างด้วย คอนกรีตเสริมเหล็ก สร้างเมื่อ พ.ศ. 2518 นอกจากนี้มี หอฉัน 2 ชั้น ชั้นบนเป็นหอสวดมนต์ หอไตร สร้างด้วยไม้ ยกพื้นสูง 2 ชั้น กว้าง 5.90 เมตร ยาว 10.10 เมตร และศาลาโรงครัว 2 หลัง ปูชนียวัตถุ มีพระประธานประจำอุโบสถ ปางมารวิชัย ขนาดหน้าตักกว้าง 29 นิ้ว พระพุทธรูปเนื้อโลหะสมัยรัตนโกสินทร์ ปางต่าง ๆ จำนวน 21 องค์ พระพุทธรูปดินปั้น สมัยรัตนโกสินทร์ ปางสมาธิ จำนวน 3 องค์ พระพุทธรูปไม้ แกะสลัก ปางมารวิชัย จำนวน 1 องค์ รอยพระพุทธบาทจำลอง สมุดข่อย ใบลานเก่า ฯลฯ 670 ประวัติวัดจังหวัดประจวบคีรีขันธ์
วัดปากคลองปราณ ตั้งเมื่อ พ.ศ. 2419 จากคำบอกเล่ากันต่อ ๆ มาว่ามีญาติโยมถวายที่ดินที่บ้านให้หลวงพ่อหว่าง ท่านได้สร้างวัดขึ้น จึงตั้งชื่อว่า "วัดบ้านคอย" แต่บางท่านก็ว่าเคยเป็นวัดเก่ามาก่อน เพราะตามหนังสือรับรองสภาพวัดได้รับรองเอาไว้ว่าวัดปากคลองปราณสร้างมาเมื่อปี พ.ศ. 2419 และต่อมา ได้ย้ายวัด "บ้านคอย" เดิม ซึ่งตั้งติดกับคลองคอย พอหน้าน้ำมีน้ำท่วมมาก เพราะสมัยนั้นยังไม่มีเขื่อนปราณ หลวงพ่อหว่าง อุตฺตโม ท่านจึงย้ายวัดเดิมขึ้นมาทางทิศตะวันออก คือที่ตั้งวัดปัจจุบันนี้ บางท่านก็ว่าได้เปลี่ยนชื่อวัดว่า "วัดอุตตะการาม" ต่อมาภายหลังจึงมีการเปลี่ยนชื่อใหม่อีกเป็น "วัดปากคลองปราณ" จึงใช้ชื่อมาจนทุกวันนี้ เมื่อสมัยก่อนนั้นคณะสงฆ์จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ขึ้นอยู่กับการปกครองคณะสงฆ์มณฑลราชบุรี สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส ได้เสด็จมาตรวจการคณะสงฆ์มณฑลราชบุรี และเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2458 ได้เสด็จมาถึงวัดปากคลองปราณ ทรงใคร่จะสอดส่องให้ตระหนักเกี่ยวกับอธิกรณ์ ฯลฯ เสด็จขึ้นประทับบนศาลาการเปรียญ ประชุมพระสงฆ์ผู้ตามเสด็จสวดมนต์ เพื่อสวัสดิมงคลแก่อำเภอ วันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2458 ทรงพระดำเนินทอดพระเนตร ภูมิสถานวัดเสด็จเข้าทรงนมัสการพระในโบสถ์ ฯ "โบสถ์วัดนี้เป็นฝากระดานมุงกระเบื้อง" กุฏิเป็นเครื่องผูก การรักษาวัดสะอาดดี มีพระสงฆ์ 11 รูป จากหนังสือบันทึกของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส หน้า 329 - 331 เล่มที่ 2 การบริหารและการปกครอง มีเจ้าอาวาส เท่าที่ทราบนาม คือ รูปที่ 1 พระหว่าง อุตตโม รูปที่ 2 พระแฟง อิ่มทั่ว รูปที่ 3 พระช่วง รูปที่ 4 พระเล็ก เกสโร รูปที่ 5 พระวงษ์ รูปที่ 6 พระครูธรรมโสภิต (อรุณ อรุณธมฺโม) พ.ศ. 2498 - 2527 รูปที่ 7 พระครูสิริปริยัตยาภรณ์ (บุญมี) พ.ศ. 2527 - ปัจจุบัน การศึกษา มีโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกธรรม เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2485 เปิดสอนธรรมศึกษา ชั้นตรี โท เอก (วันเสาร์ อาทิตย์) พ.ศ. 2537 และเป็นที่เรียนของ ก.ศ.น. เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2542