วัดป้อมวิเชียรโชติการาม
สภาพฐานะและที่ตั้งของวัด
วัดป้อมวิเชียรโชติการาม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ ๙๕๗ ถนนวิเชียรโชฎก ตำบลมหาชัย อำเภอเมืองสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสาคร สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. ๒๓๒๓ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๑๘ ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นอารามหลวง ตั้งแต่วันที่ ๒๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๙
เขตที่ตั้งและอุปจาระของวัด
ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ ๒๖ ไร่ ๒ งาน ๓๗ ตารางวา อาณาเขตทิศเหนือติด ถนนสรศักดิ์ ทิศใต้ติดแม่น้ำท่าจีน ทิศตะวันออกติดป้อมวิเชียรโชฎกและถนนเจษฎางค์ ทิศตะวันตกติดที่ดินของเอกชน การคมนาคมสะดวกเพราะตั้งอยู่ในเขตเทศบาลเมือง บริเวณวัดสะอาดสวยงาม
ความเป็นมา
วัดป้อมวิเชียรโชติการาม เป็นวัดเก่าสร้างมาแล้วประมาณ ๒๐๐ ปีเศษ หมู่บ้านที่ตั้งวัดเป็นที่อยู่ของชุมชนชาวบ้านรามัญ ซึ่งอพยพเข้ามาอยู่ในประเทศไทยตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี สันนิษฐานว่า เมื่อชาวรามัญมาอยู่รวมกันได้ตั้งหมู่บ้านขึ้นและได้สร้างป้อมวิเชียรโชฎก ซึ่งชาวรามัญเป็นผู้นับถือพระพุทธศาสนาอย่างเคร่งครัดจึงได้สร้างวัดขึ้น เพื่อเป็นสถานที่ประกอบพิธีบำเพ็ญกุศลตามหลักของพระพุทธศาสนา จึงตั้งชื่อตามชื่อหมู่บ้านและป้อมว่า วัดวิเชียรโชติการาม ชาวบ้านนิยมเรียกว่าวัดบ้านป้อม
ทรัพย์สิน
ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ ๒๖ ไร่ ๒ งาน ๓๗ ตารางวา ตามโฉนดเลขที่ ๗๗๐๐ มีที่ธรณีสงฆ์ จำนวน ๒ แปลง เนื้อที่ ๑๑ ไร่ อยู่ที่ตำบลท่าจีน อำเภอเมืองสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสาคร เนื้อที่ประมาณ ๒๕ ไร่ อยู่ที่ตำบลหนองจอก เขตมีนบุรี กรุงเทพฯ อาคารเสนาสนะต่าง ๆ มีรายละเอียดดังนี้
๑. อุโบสถ มีขนาดกว้าง ๙.๔๐ เมตร ยาว ๑๕ เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ผนังก่ออิฐฉาบปูน หลังคาทรงไทยมุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสีแบบเกล็ดปลา หน้าบันทำปูนปั้นปิดกระจกสี มีช่อฟ้า ใบระกาหางหงส์ นาคสะดุ้ง พื้นปูหินอ่อน ฝ้าเพดานเป็นไม้ทาสีติดดาวเพดานลงรักปิดทองร่องกระจก สร้างมาประมาณ ๒๐๐ ปี
๒. ศาลาการเปรียญ มีขนาดกว้าง ๑๖ เมตร ยาว ๓๒ เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก สูง ๒ ชั้น พื้นทำหินขัด หลังคามุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสีแบบเกล็ดปลาหางมน หน้าบันทำปูนปั้นปิดทองร่องกระจก มีช่อฟ้าใบระกาหางหงส์ ทำปูนปั้นประดับกระจก
๓. โรงเรียนปริยัติธรรม ขนาดกว้าง ๘ เมตร ยาว ๓๒ เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก สูง ๒ ชั้น ครึ่งตึกครึ่งไม้ พื้นชั้นล่างหินขัด พื้นชั้นบนเป็นไม้แดง หลังคามุงกระเบื้องลูกฟูก ลอนเล็กสีแดง หน้าบันทำปูนปั้นทาสีทอง มีบั้นลม ทำปูนปั้น
๔. หมู่กุฏิ มีขนาดกว้าง ๖ เมตร ยาว ๙ เมตร จำนวน ๑๐ หลัง เป็นอาคารชั้นเดียวใต้ถุนสูง ก่อสร้างด้วยไม้สัก หลังคาทรงไทยมุงกระเบื้องดินเผา เคลือบสีแบบเกล็ดปลา ฝาผนังเป็นไม้สัก ลูกฟูกฟักฝาปกน
๕. หอฉัน มีขนาดกว้าง ๘ เมตร ยาว ๒๑ เมตร เป็นอาคารชั้นเดียวใต้ถุนสูง ก่อสร้างด้วยไม้มะค่า หลังคาทรงไทยมุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสีแบบเกล็ดปลา
๖. หอสวดมนต์ มีขนาดกว้าง ๘ เมตร ยาว ๑๔ เมตร สูง ๒ ชั้น ก่อสร้าง ด้วยไม้สัก หลังคาทรงไทยมุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสีแบบเกล็ดปลา ฝาผนังลูกฟักฝาปกน
๗. ศาลาฌาปนสถาน มีจำนวน ๘ หลัง คือ
หลังที่ ๑ มีขนาดกว้าง ๙ เมตร ยาว ๒๐ เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริม เหล็กชั้นเดียว หลังคามุงกระเบื้องลอนลูกฟูก พื้นทำหินขัด
หลังที่ ๒ มีขนาดกว้าง ๑๑ เมตร ยาว ๒๑ เมตร เป็นอาคารคอนกรีต เสริมเหล็กชั้นเดียว หลังคามุงกระเบื้องดินเผาแบบซีแพคโมเนีย (แปดสี) ผนังก่ออิฐผิว ทำทรายล้าง พื้นหินขัด หน้าบันทำปูนปั้น บัวหัวเสาทาสีทอง
หลังที่ ๓ มีขนาดกว้าง ๘ เมตร ยาว ๓๕ เมตร เป็นอาคารคอนกรีต เสริมเหล็กชั้นเดียว หลังคามุงกระเบ้องดินเผาแบบซีแพคโมเนีย (แปดสี) ผนังก่ออิฐผิว ทำทรายล้าง พื้นหินขัด
หลังที่ ๔ มีขนาดกว้าง ๙ เมตร ยาว ๙ เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ชั้นเดียว หลังคามุงกระเบื้องลอนลูกฟูก ผนังก่ออิฐฉาบปูน
หลังที่ ๕ มีขนาดกว้าง ๘ เมตร ยาว ๒๐ เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ชั้นเดียว หลังคามุงกระเบื้องดินเผาแบบซีแพคโมเนีย ผนังก่ออิฐผิวทำทรายล้าง พื้นทำหิน ขัด
หลังที่ ๖ มีขนาดกว้าง ๘ เมตร ยาว ๓๖ เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริม เหล็กชั้นเดียว หลังคามุงกระเบื้องดินเผาแบบซีแพคโมเนีย ผนังก่ออิฐผิวทำทรายล้าง พื้น ทำหินขัด
หลังที่ ๗ มีขนาดกว้าง ๘ เมตร ยาว ๒๐ เมตร เป็นอาคารคอนกรีตเสริม เหล็กชั้นเดียว หลังคามุงกระเบ้องดินเผาแบบซีแพคโมเนีย ผนังก่ออิฐ ผิวทำทรายล้าง พื้นทำหินขัด
หลังที่ ๘ มีขนาดกว้าง ๙ เมตร ยาว ๙ เมตร ชั้นเดียว หลังคามุงกระ เบื้องลอนลูกฟูก
๘. ศาลาท่าน้ำ มีขนาดกว้าง ๔ เมตร ยาว ๔ เมตร โครงสร้างไม้ชั้นเดียว หลังคามุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสีแบบเกล็ดปลา มีช่อฟ้าใบระกาหางหงส์ ทำปูนปั้นปิดกระจก หน้าบันทำปูนปั้นปิดทองร่องกระจก
๖. หอระฆัง มีขนาดกว้าง ๒ เมตร ยาว ๒ เมตร โครงสร้างไม้สูง ๒ ชั้น หลังคามุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสีแบบเกล็ดปลา มีช่อฟ้าใบระกาหางหงส์ ทำปูนปั้นปิด กระจก หน้าบันทำปูนปั้นปิดทองร่องกระจก
๑๐. กุฏิเจ้าอาวาส มีขนาดกว้าง ๒๐ เมตร ยาว ๒๗ เมตร โครงสร้างไม้ ๒ ชั้น หลังคาทรงไทยมุงกระเบื้องลอนคู่ ฝาไม้ซ้อนเกล็ด พื้นไม้ตะแบก ไม้มะม่วงป่า และไม้แดง
๑๑. อาคารโรงครัว มีขนาดกว้าง ๑๔ เมตร ยาว ๒๐ เมตร เป็นอาคาร คอนกรีตเสริมเหล็กชั้นเดียว หลังคามุงกระเบื้องลอนคู่ ฝาผนังก่ออิฐถือปูน
๑๒. ซุ้มประตู มีขนาดกว้าง ๕ เมตร สูง ๓ เมตร คอนกรีตเสริมเหล็กหน้า บันทำปูนปั้นทาสีทอง ร่องกระจกสี
๑๓. เมรุ มีขนาดกว้าง ๕ เมตร ยาว ๙ เมตร คอนกรีตเสริมเหล็กหลังคามุง กระเบื้องดินเผาเคลือบสี แบบเกล็ดปลาหางมน
๑๔. ห้องน้ำ-ห้องสุขา มีขนาดกว้าง ๑๕ เมตร ยาว ๓ เมตร จำนวน ๒ หลัง เป็นคอนกรีตเสริมเหล็กชั้นเดียว หลังคามุงกระเบื้องซีแพคโมเนีย
๑๕. สุสาน มีขนาดกว้าง ๓ เมตร ยาว ๑๖.๕๐ เมตร คอนกรีตเสริมเหล็ก หลังคามุงกระเบื้องซีแพคโมเนีย ปูชนียวัตถุที่สำคัญ
พระประธานในพระอุโบสถ เป็นพระพุทธรูปเนื้อโลหะ สร้างในสมัยรัตนโกสินทร์
พระพุทธรูปศิลาแลง สร้างสมัยสุโขทัย ชาวบ้านเรียกว่า "หลวงพ่อแดง" เป็นที่เคารพนับถือของประชาชนทั่วไปในจังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดใกล้เคียง
ป้อมวิเชียรโชฎก กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานแล้วเมื่อวันที่ ๒๐ พฤศจิกายน ๒๕๓๒ จังหวัดได้บูรณะซ่อมแซม ใช้บริเวณในป้อมวิเชียรโชฎกเป็น สวนสาธารณะและสวนสุขภาพ
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
ด้านการศึกษา จัดให้มีการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรม ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๖๙ และแผนกบาลี ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๓๑ ได้ร่วมมือกับโรงเรียนป้อมวิเชียรโชติการาม เปิด ศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ เพื่อให้เยาวชนได้มีโอกาสศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับ ธรรมะในวันหยุด ให้มีความรู้ความสามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้
ด้านการสาธารณูปการและการสงเคราะห์ จัดให้มีฌาปนสถานช่วยเหลือคนยาก จน ให้ทางราชการใช้สถานที่สร้างอาคารเรียนของโรงเรียนวัดป้อมวิเชียรโชติการาม ช่วย สร้างเสนาสนะให้วัดชัยมงคล บูรณปฏิสังขรณ์วัดชัยมงคลใหม่ สร้างซุ้มประดิษฐานพระ พุทธรูปประจำสถานศึกษาให้แก่โรงเรียนวัดป้อมวิเชียรโชติการาม ลักษณะทรงไทย มี ลวดลายประดับกระจก สงเคราะห์ศพไม่มีญาติ ช่วยเหลือผู้ประสบภัยโดยจัดสิ่งของ เครื่องนุ่งห่มและบริจาคทรัพย์ช่วยเหลือ ให้ทุนการศึกษาแก่นักเรียนที่เรียนดีแต่ขาดแคลน ทุนทรัพย์ และส่งเสริมให้ศึกษาต่อ จัดตั้งกองทุนอาหารกลางวันให้แก่นักเรียนวัดชัยมงคล และจัดหาอุปกรณ์การศึกษาให้แก่โรงเรียนวัดป้อมวิเชียรโชติการาม
การบริหารและการปกครอง
วัดป้อมวิเชียรโชติการาม โดยมีเจ้าอาวาสเป็นผู้ปกครอง แต่งตั้งรองเจ้าอาวาส และพระภิกษุในวัดให้มีหน้าที่ต่างๆ โดยแบ่งออกเป็นการปกครอง การศึกษา การเผยแผ่ การสาธารณูปการและการสงเคราะห์ โดยยึดหลักให้เป็นไปตามพระธรรมวินัย ระเบียบ กฎ คำสั่งของมหาเถรสมาคม ในการบริหารและการปกครอง
เจ้าอาวาสเท่าที่ทราบนาม มีดังนี้
๑. พระทอง
๒. พระครูสาครคุณาธาร
๓. พระมหาเข็ม โชติปาโล
๔. พระรามัญมุนี
๕. พระครูวิเชียรโชติคุณ รูปปัจจุบัน