วัดเขาโบสถ์
สภาพฐานะและที่ตั้งของวัด
วัดเขาโบสถ์ เป็นพระอารามหลวง ชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่ที่บ้านบางสะพาน หมู่ที่ ๑ ตำบล กำเนิดนพคุณ อำเภอบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย สร้างขึ้นเป็นวัด นับตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๔๐ ได้รับพระราชทานวิสงคามสีมาครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๗ ครั้งที่สอง เมื่อวันที่ ๑๒ มกราคม พ.ศ. ๒๕๒๒ ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระอารามหลวง ตั้งแต่ วันที่ ๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๗
เขตที่ตั้งและอุปจารของวัด
ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ ๒๘ ไร่ มีกำแพงล้อมรอบเฉพาะทิศเหนือและทิศใต้ พื้นที่ทั่วไปเป็นที่ เนินเขาบริเวณวัดจัดปลูกไม้ประดับ ไม้ดอกและไม้ยืนต้น วัดตั้งอยู่ห่างจากสำนักงานศึกษาธิการ อำเภอบางสะพาน ประมาณ ๕๐ เมตร
ความเป็นมา
วัดเขาโบสถ์ ตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๐ เป็นวัดเก่าแก่คู่บ้านคู่เมืองมาตั้งแต่ อำเภอบางสะพาน ยังไม่ประกาศยกฐานะขึ้นเป็นอำเภอ ซึ่งในสมัยนั้นเรียกว่าเมืองกำเนิดนพคุณ ไม่ปรากฏหลักฐาน แน่ชัดว่าใครเป็นผู้สร้างวัด มีพระครูทิมเป็นเจ้าอาวาสองค์แรก และมรณภาพเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๕๐ ต่อมาเมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๑ ชาวบ้านบางสะพานพร้อมใจกันไปนิมนต์ พระอาจารย์ท้วม ธมฺมสโร จาก วัดทุ่งมะพร้าวมาเป็นเจ้าอาวาส พระอาจารย์ท้วม ได้ก่อสร้างอุโบสถต่อจากเจ้าอาวาสรูปเดิม และ ก่อสร้างศาลาการเปรียญ ตลอดจนเสนาสนะถาวรวัตถุต่าง ๆ เพิ่มขึ้นอีกมากมาย จนเป็นหลักฐาน มันคง ต่อมาได้รับสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นเอก ที่พระครูศีลวิมล และดำรงตำแหน่ง เจ้าคณะอำเภอบางสะพานรูปแรก มรณภาพ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๗
เมื่อพระครูศีลวิมลมรณภาพแล้ว ประชาชนทายกทายิกาตลอดจนผู้อุปถัมภ์วัดได้นิมนต์ พระมหาบุญเตือน สิริธมฺโม เปรียญธรรม ๖ ประโยค จากวัดคลองวาฬ อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มาดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดสืบต่อไป ต่อมาเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๙ เจ้าอาวาสวัด เขาโบสถ์ ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นเอก ที่พระครูศรีวรคณารักษ์ และ ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะอำเภอบางสะพาน พระครูศรีวรคณารักษ์ ตั้งแต่มาดำรงตำแหน่งได้ก่อสร้าง เสนาสนะถาวรวัตถุเพิ่มเติมขึ้นมาอีก เริ่มตั้งแต่สร้างวิหารประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลอง อาคารเรียนโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี วิหารศีลวิมลอนุสรณ์ หอระฆัง พร้อมกับได้ปรับปรุง บูรณะพัฒนาวัดให้เป็นระเบียบเรียบร้อยดีขึ้น และได้สร้างหอปฏิบัติธรรม สำหรับนักเรียน ข้าราชการ และประชาชน ได้มาปฏิบัติธรรมในวันธรรมสวนะ และวันสำคัญในทางพุทธศาสนา จนได้รับยกย่อง จากกรมการศาสนาให้เป็นวัดพัฒนาตัวอย่าง เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๐ จากนั้น ก็ได้จัดทำถนนภายในวัด
ให้เรียบร้อยและได้สร้างศาลาอเนกประสงค์และอื่น ๆ อีก จนได้รับคัดเลือกจากกรมการศาสนา ให้ เป็นวัดพัฒนาตัวอย่างดีเด่น เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๓
ทรัพย์สิน
ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ ๒๘ ไร่
อาคารเสนาสนะมีอุโบสถ สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก กว้าง ๘๗ เมตร ยาว ๒๓.๓๐ เมตร ลักษณะเป็นอาคารทรงไทย สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๕ ภายในอุโบสถมีภาพจิตรกรรมฝาผนังเป็นรูป พุทธประวัติ
วิหาร สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก กว้าง ๑๐ เมตร ยาว ๑๐ เมตร มีลักษณะเป็นอาคาร ทรงไทย ใช้เป็นสถานที่ประดิษฐานรูปหล่อหลวงปู่อินทร์และรูปหล่อหลวงปู่ท้วม มีจำนวน ๒ หลัง สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๓
ศาลาการเปรียญ สร้างด้วยไม้เนื้อแข็ง กว้าง ๒๐.๙๐ เมตร ยาว ๓๓ เมตร มีลักษณะเป็น อาคารทรงไทย เป็นอาคารชั้นเดียว ใช้เป็นสถานที่จัดสอบนักธรรมและบำเพ็ญกุศล
โรงเรียนปริยัติธรรม สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก กว้าง ๘ เมตร ยาว ๒๐ เมตร มีลักษณะ เป็นอาคารทรงไทย เป็นอาคารชั้นเดียว ใช้เป็นสถานศึกษา
หอสวดมนต์ สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก กว้าง ๑๘.๘๐ เมตร ยาว ๒๕ เมตร มีลักษณะ เป็นทรงไทย เป็นอาคารชั้นเดียว
หอฉัน สร้างด้วยไม้เนื้อแข็ง กว้าง ๒๐ เมตร ยาว ๖๐ เมตร มีลักษณะเป็นทรงไทย เป็น อาคารชั้นเดียว
หอระฆัง สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก กว้าง ๘ เมตร ยาว ๔ เมตร สร้างเป็นลักษณะจตุรมุข ปั้นลวดลายหน้าบรรณ มีมณฑปตรงกลาง
ศาลาอเนกประสงค์ สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก กว้าง ๑๖ เมตร ยาว ๕๖ เมตร มีลักษณะ เป็นทรงไทย เป็นอาคาร ๒ ชั้น
กุฏิ สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก มีจำนวน ๑๒ หลัง กว้าง ๘ เมตร ยาว ๒๐ เมตร
ปูชนียวัตถุที่สำคัญ คือ พระพุทธรูปพระประธานดั้งเดิมสมัยต้นรัตนโกสินทร์ เป็นพระพุทธรูป ศิลายวงขาวอัญเชิญมาจากเมืองมะริด ประเทศพม่า รอยพระพุทธบาทจำลอง รูปหล่อหลวงปู่อินทร์ และรูปหล่อหลวงปู่ท้วม
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
วัดเขาโบสถ์ได้จัดการศึกษาพระปริยัติธรรม โดยเปิดสอนทั้งแผนกธรรม แผนกบาลี ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๙ เป็นต้นมา ทางวัดได้จัดให้มีการเทศนาอบรมประชาชนในบริเวณวัดทุกวันธรรมสวนะ และวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ตลอดจนวันสำคัญแห่งชาติ เช่น วันแม่แห่งชาติ และวันเฉลิม พระชนม์พรรษา ๕ ธันวามหาราช เป็นต้น วัดมีการจัดส่งพระธรรมทูต เข้าไปเยี่ยมเยียนตามหมู่บ้าน
ต่าง ๆ พร้อมทั้งได้แสดงพระธรรมเทศนา หรือปาฐกถาธรรม เพื่อให้ประชาชนได้เกิดความรู้ ความ เข้าใจ ในหลักของศีลธรรม จริยธรรม และคุณธรรม และวัดได้จัดการส่งเสริมการศึกษาพระพุทธศาสนา ให้แก่เยาวชน โดยจัดให้มีการศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ ตามหลักสูตรการศึกษาพระพุทธศาสนา วันอาทิตย์ของกรมการศาสนา มีการจัดตั้งหน่วยพุทธมามกะผู้เยาว์ เพื่อทำกิจกรรมต่าง ๆ ในการเผยแผ่ พระพุทธศาสนาในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา
ด้านสาธารณูปการ วัดได้สมทบทุนร่วมสร้างศาลาสาธารณประโยชน์ของบ้านหมู่ที่ ๖ ตำบล แม่รำพึง ให้ทุนจัดตั้งห้องสมุดโรงเรียนท่าขาม จัดหาโต๊ะหมู่บูชาพร้อมเครื่องตั้งให้กับสำนักงาน ศึกษาธิการอำเภอบางสะพานร่วมสมทบทุนในการก่อสร้างที่ว่าการอำเภอบางสะพานหลังใหม่ ในด้าน สาธารณสงเคราะห์ จัดซื้อเครื่องฉายสไลด์พร้อมอุปกรณ์ให้โรงเรียนวัดเขาโบสถ์ จัดหาเครื่องดนตรี และเครื่องกีฬาให้โรงเรียนบางสะพานวิทยา จัดตั้งทุนสงเคราะห์การศึกษาให้เด็กนักเรียน ระดับ ประถมและมัธยมที่เรียนดีแต่ขาดแคลนทุนทรัพย์ ปีละ ๑๐ ทุน และช่วยเหลือสาธารณสงเคราะห์ ต่าง ๆ ที่ประสบภัยธรรมชาติ
การบริหารและการปกครอง
วัดเขาโบสถ์ มีพระครูศรีวรคณารักษ์ เป็นเจ้าอาวาสและมีตำแหน่งทางการปกครองคณะสงฆ์ เป็นเจ้าคณะอำเภอบางสะพาน แบ่งการปกครองออกเป็น ๔ ฝ่าย คือ ๑. ฝ่ายการปกครอง ๒. ฝ่ายการเผยแผ่ ๓. ฝ่ายการศึกษา ๔. ฝ่ายสาธารณูปการ มีพระสมุห์เชี้ยงเป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาส โดยได้รับมอบหน้าที่ให้ดำเนินการด้านการปกครอง ด้านการศึกษา สำหรับเจ้าอาวาสได้บริหารงานด้านการพัฒนาวัด เผยแผ่ธรรมให้แก่ประชาชน อบรมพระภิกษุ สามเณร ดูแลรักษาศาสนสมบัติ การสาธารณสงเคราะห์ และการพัฒนาด้านการศึกษา
เจ้าอาวาสตั้งแต่สร้างวัดจนถึงปัจจุบัน มีดังนี้คือ
๑. พระครูทิม พ.ศ. ๒๔๐-๒๔๕๐
๒. พระครูศีลวิมล (ท้วม ธมฺมสโร) พ.ศ. ๒๔๕๐-๒๕๒๗
๓. พระครูศรีวรคณารักษ์ (บุญเตือน สิริธมฺโม) ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๗ เป็นต้นมา
ประวัติวัดในจังหวัดกาฬสินธุ์ วัดหนองอีบุตร ตำบลหนองอีบุตร อำเภอห้วยผึ้ง จังหวัดกาฬสินธุ์
๑ อุโบสถ
๒ เสาเสมาธรรมจักรศิลา
๓ ซุ้มประตู วัดโนนศิลา (โนนศิลาเลิง) ตำบลโนนศิลาเลิง อำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์
๖ พรรษามหาราชินี