วัดมณีบรรพต
วัดมณีบรรพต เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ ๒๔ บ้านเขาแก้ว ถนนพหลโยธิน ตำบลระแหง อำเภอเมืองตาก จังหวัดตาก สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย มีที่ดินตั้งวัดเนื้อที่ ๑๓ ไร่ ๑ งาน ๓๘.๕๐ ตารางวา อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อกับหนองน้ำมณีบรรพต ทิศใต้ติดต่อกับทางสาธารณะและโรงพยาบาลตาก ทิศตะวันออกติดต่อกับถนนพหลโยธิน ทิศตะวันตกติดต่อกับหนองน้ำมณีบรรพต โดยมีโฉนดที่ดินเลขที่ ๗๑๙ เป็นหลักฐาน และมีที่ธรณีสงฆ์จำนวน ๘ แปลง เนื้อที่ ๒๔ ไร่ ๔๕.๗ ตารางวา อยู่ท้องที่ ตำบลระแหง ๖ แปลง ตำบลบ่ามะม่วง ๑ แปลง ตำบลหนองหลวง ๑ แปลง ตามโฉนดที่ดินเลขที่ ๑๘, ๘๒๐, ๗๒๑, ๗๓๗, ๖๑๐, ๕๖๙, ๗๕๘
พื้นที่ตั้งวัดมีลักษณะเป็นภูเขาเตี้ย ๆ ขุดลงไปจะเป็นดินมีแก้วน้ำค้าง หรือเขี้ยวหนุบาน กลางคืนจะเห็นเป็นประกายแวววาวทั่วไป อาคารเสนาสนะต่าง ๆ มีพระอุโบสถกว้าง ๘ เมตร ยาว ๑๐ เมตร สร้าง พ.ศ. ๒๕๓๓ เป็นอุโบสถหลังใหม่ พระวิหาร ๒ หลัง สร้าง พ.ศ. ๒๕ ศาลาการเปรียญกว้าง ๑ เมตร ยาว ๔๐ เมตร เป็นอาคารชั้นเดียว สร้าง พ.ศ. ๒๕๒๒ หอสวดมนต์กว้าง ๘.๓๐ เมตร ยาว ๑๓ เมตร กุฎิสงฆ์จำนวน ๑๓ หลัง เป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ ๒ ชั้น ๒ หลัง นอกจากนี้มีหอระฆัง หอไตร ศาลาอเนกประสงค์ และฌาปนสถาน สำหรับปูชนียวัตถุมีพระประธานในพระอุโบสถและพระพุทธรูปทองคำ นาก เงิน ปางต่าง ๆ จำนวน ๑๕ องค์ พระประธานในพระวิหารคือ หลวงพ่อแสนทอง ปางปฐมเทศนา พระพุทธบาทจำลอง พระสกูปเจดีย์หรือพระธาตุเจดีย์ เป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุสร้าง พ.ศ. ๒๐๕ ฐานกว้าง ๔ วา สูง ๘ วา ลักษณะคอระฆังทรงกลมแบบหงสาวดี
วัดมณีบรรพต สร้างขึ้นเป็นวัดนับตั้งแต่ประมาณ พ.ศ. ๒๓๙๐ เดิมเรียกว่า "วัดเขาแก้ว" คงจะเรียกกันตามลักษณะภูมิประเทศที่ตั้งวัดที่เป็นภูเขาและมีแก้วสีขาวหรือหินเขี้ยวหนูมานอยู่มาก การสร้างวัดในระยะแรกนั้นได้มีหลวงพ่อเณร หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า "ขรัวเณร" หรือ "ขรัวตาเณร" มาอยู่พำนักเป็นรูปแรก การบูรณะพัฒนาวัดในปี พ.ศ. ๒๔๓๕ "ท่านเผือก" เศรษฐิเจ้าของตลาดในจังหวัดสุโขทัย ได้มาทำการก่อสร้างพระอุโบสถและได้ทำการก่อสร้างเสนาสนะอื่นอีก วัดนี้ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาวันที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๘๓๖ เขตวิสุงคามส์มากว้าง ๒๔ เมตร ยาว ๒๔ เมตร ได้รับการสถาปนาให้เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหารนับตั้งแต่วันที่ ๒๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๕ ประกาศของกระทรวงศึกษาธิการลงวันที่ ๒๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๐๕
วัดมณีบรรพต มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมเปิดสอนทั้งแผนกธรรมและบาลี นับตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๖๗ มีโรงเรียนพุทธศาสนาวันอาทิตย์เปิด พ.ศ. ๒๕๒๕ มีโรงเรียนประถมศึกษาของทางราชการตั้งอยู่ด้วย มีพระภิกษุอยู่จำพรรษา ๖๕ รูป สามเณร ๒๕ รูป
เจ้าอาวาสมี ๑๔ รูป คือ รูปที่ ๑ หลวงพ่อเณร รูปที่ ๒ พระอาจารย์อินทร์ รูปที่ ๓ พระอาจารย์อ่ำ รูปที่ ๔ พระอาจารย์อิน รูปที่ ๕ พระอาจารย์แจ้ง รูปที่ ๖ พระอาจารย์พรหม รูปที่ ๗ พระอาจารย์สอน รูปที่ ๘ พระอาจารย์ทัน รูปที่ ๙ พระอาจารย์คำ รูปที่ ๑๐ พระอาจารย์ภู่ รูปที่ ๑๑ พระปลัดจิ๋ว รูปที่ ๑๒ พระวิสุทธิสมณาจารย์ (ตุ่น พุทธสโร) พ.ศ. ๒๔๑-๒๕๐๘ รูปที่ ๑๓ พระวิสุทธิสมณาจารย์ (เบี้ยว พุทธสโร) พ.ศ. ๒๕๑๐-๒๕๒๐ รูปที่ ๑๔ พระวิบูลสิทธิคุณ (บุญมี เมธิโก) ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ ๓๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ เป็นต้นมา.