วัดโพธาราม
วัดโพธาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ ๔๗๔ ตลาดปากน้ำโพ ตำบลปากน้ำโพ อำเภอเมืองนครสวรรค์ จังหวัดนครสวรรค์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย มีที่ดินตั้งวัดเนื้อที่ ๑๕ ไร่ ๒ งาน ๖๗ ตารางวา อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อกับถนนสวรรค์วิถี ทิศใต้ติดต่อกับถนนโกสห์ ทิศตะวันออกติดต่อกับถนนอรรถกวี ทิศตะวันตกติดต่อกับ ถนนจุฬามณี ตามโฉนดที่ดินเลขที่ ๓๑๘๑ และมีที่ธรณีสงฆ์ จำนวน ๑๐ แปลง เนื้อที่ ๑๒๔ ไร่ ๓ งาน ๖๘ ตารางวา ตามโฉนดที่ดินเลขที่ ๓๐๘, ๓๑๗๘, ๓๑๗๘, ๓๑๘๐, ๓๑๘๒, ๓๑๘๓, ๑๘๐๘, ๑๘๐, ๗๓๐๑ อยู่ท้องที่ตำบลปากน้ำโพ ๖ แปลง ตำบลวัดไทร ๑ แปลง และ ตำบลหนองกรด ๑ แปลง (กำลังออกโฉนด)
พื้นที่ตั้งวัดเป็นราบลุ่มอยู่ท่ามกลางตลาดปากน้ำโพ มีถนนคั่นบริเวณวัดไว้ทั้งสี่ด้าน ตรงข้ามฟากถนนเป็นอาคารพาณิชย์ ทิวทัศน์ห่างออกไปด้านหลังวัดเป็นเทือกเขากบ ด้านหน้า วัดมีแม่น้ำ ๔ สาย คือ ปิง วัง ยม น่าน ไหลมาบรรจบกัน กลายเป็นต้นทางของแม่น้ำเจ้าพระยา เป็นย่านการค้าทั้งทางบกและน้ำ การคมนาคมติดต่อกับทุกภาคของประเทศไทยได้โดยสะดวก
อาคารเสนาสนะต่าง ๆ มี พระอุโบสถหลังใหม่เริ่มสร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๕ โครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก ขนาดกว้าง ๑๒ เมตร ยาว ๒๑ เมตร ยกพื้นสูง ๓ เมตรเศษ พื้นปูด้วยหินอ่อน ศาลาการเปรียญกว้าง ๑๖ เมตร ยาว ๒๗ เมตร เป็นตึกทรงไทย ๒ ชั้น
อาคารสภาบริหารคณะสงฆ์เป็นตึกทรงไทย ๓ ชั้น อาคารเรียนพระปริยัติธรรมเป็นตึกทรงไทย ๓ ชั้น กุฎิสงฆ์ จำนวน ๖ หลัง เบ็ตึก ๒ ชั้น ๑ หลัง, ตึก ๒ ชั้น ๓ หลัง, ครึ่งตึกครึ่งไม้ ชั้น ๓ หลัง, ตึกชั้นเดียว ๑ หลัง และตึก ๓ ชั้น ๑ หลัง
ปูชนียวัตถุมิ พระประธานในอุโบสถ ปางมารวิชัย สร้างด้วยทองเหลือง มีพระนามเรียกว่า "พระโพธานุชินราช" สร้างขึ้นที่วัดระฆังโบสิตาราม กรุงเทพมหานคร เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๖ โดยสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ม.ร.ว. เจริญ อิสรางกูร) เจ้าคณะมณฑลนครสวรรค์ สมัยที่ดำรงสมณศักดิ์ที่พระเพิมลธรรม เป็นผู้ดำเนินการหล่อขึ้นพร้อมกับพระอัครสาวก
วัดโพธาราม เดิมสันนิษฐานว่าสร้างขึ้นก่อนสมัยรัตนโกสินทร์ ที่ตั้งวัดเดิมอยู่ริมแม่น้ำปิง หมู่กุฎิสงฆ์อยู่ทางด้านทิศตะวันออกของที่ตั้งวัดปัจจุบัน คือบริเวณที่ทำการไปรษณีย์โทรเลขปัจจุบัน ได้ขึ้นทะเบียนเป็นวัดนับตั้งแต่ พ.ศ. ๒๒๐ คงเป็นระเบียบการบูรณะปรับปรุงวัดครั้งใหม่เมื่อคราวตลาดปากน้ำโพประสบอัคคีภัยครั้งใหญ่ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๗ วัดโพธารามก็ได้ประสบภัยดังกล่าวนั้นด้วย หลังจากนั้นพระครูสวรรค์นคราจารย์ (ช่วง) เป็นเจ้าอาวาส จึงได้วางแผนการพัฒนาวัดใหม่ วัดแบ่งเขตบริเวณวัดเป็นสัดส่วน พ.ศ. ๒๔๗๕ ได้ริเริ่มสร้างพระอุโบสถหลังใหม่แทนหลังเก่าที่ถูกไฟไหม้ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งหลังวันที่ ๒๗ กันยายน พ.ศ. ๒๔๘๑ เขตวิสุงคามมีความกว้าง ๔๐ เมตร ยาว ๐ เมตร ได้ผูกพักธาตสีมาใน พ.ศ. ๒๔๘๒
ทางวัดได้เปิดสอนพระปริยัติธรรมแผนกธรรม พ.ศ. ๒๔๖๖ แผนกบาลี พ.ศ. ๒๔๕ โรงเรียนพุทธศาสนาวันอาทิตย์ พ.ศ. ๒๕๐ มีพระภิกษุอยู่จำพรรษาประมาณบีละ กว่า ๐ รูป สามเณรกว่า ๑๔๐ รูป เนื่องจากเป็นสำนักเรียนพระปริยัติธรรมจึงมีพระภิกษุ สามเณรมาก
วัดโพธาราม ได้รับการสถาปนาเป็นพระอารามหลวงชั้นธรรม ชนิดสามัญ นับตั้งแต่ วันที่ ๓๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๐๖
เจ้าอาวาสเท่าที่ทราบนามมี ๓ รูป คือ รูปที่ ๑ พระสมุห์อิ่ม พ.ศ. ๒๔๓๐-๒๔๓ รูปที่ ๒ พระกรุณาธิคุณฐิติงศ์กีรีเขต (ตั้ว) พ.ศ. ๒๔๓๖-๒๔๕๕
รูปที่ ๓ พระครูต่วน พ.ศ. ๒๔๕๑-๒๔๕๗ รูปที่ ๔ พระครูสวรรค์นครางารย์ (ช่วง ติสุสเกระ) พ.ศ. ๒๔๕๘- ๒๔๘ รูปที่ ๕ พระธรรมคุณาภรณ์ (เช้า ชิตปญฺโญ ป.ธ. ๖) พ.ศ. ๒๕๖๘-๒๕๑๓ รูปที่ ๖ พระเทพคุณาภรณ์ (พุฒ วุทุมิตตุตเถระ) พ.ศ. ๒๕๑๔ เป็นต้นมา