วัดเขาแก้ว
วัดเขาแก้ว ตั้งอยู่เลขที่ • เชิงภูเขาแก้ว บ้านหยุหะ หมู่ที่ ตำบลพยุหะ อำเภอพยุหะครี จังหวัดนครสวรรค์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย มีที่ดินตั้งวัดเนื้อที่ ๒๑๘ ไร่ ๑ งาน ๑๗ ตารางวา อาณาเขต ทิศเหนือยาว ๓๖๓.๑๗ เมตร ติดต่อกับทางสาธารณะและภูเขา ทิศใต้ยาว ๕๐๑.๖๑ เมตร ติดต่อกับทางสาธารณะ ทิศตะวันออกยาว ๘๗๑.๖๒ เมตร ติดต่อกับภูเขาและทางสาธารณะ ทิศตะวันตกยาว ๔๐๒.๓๖ เมตร ติดต่อกับถนนพหลโยธิน ตาม ส.ค. เลขที่ 6 มีที่ธรณ์สงฆ์ จำนวน ๔ แปลง เนื้อที่ ๑๘๒ ไร่ ๑ งาน ๑๖ ตารางวา ตามโฉนด แพน. ส. ๓ เลขที่ ๓๔๒, ๖๘๔, ๗๓๕, ๑๓๗ อยู่ท้องที่ตำบลท่าน้ำอ้อย ๒ แปลง ตำบลพยุหะ ๑ แปลง และตำบลลาดยาว ๑ แปลง
พื้นที่ตั้งวัดเป็นที่เนินภูเขา มีถนนพหลโยธินผ่านการคมนาคมสะดวก ถนนบางส่วนได้ผ่านที่ดินวัดแบ่งเป็นสองฟากทาง อาคารเสนาสนะต่าง ๆ มีอุโบสถกว้าง ๗.๕๐ เมตร ยาว ๒๐ เมตร สร้าง พ.ศ. ๒๒ โครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก อุโบสถหลังเก่าได้สร้างประมาณ พ.ศ. ๒๒๑๕ รูปทรงแบบเรือสำเภา ทางวัดได้อนุรักษ์ไว้ ศาลาการเปรียญกว้าง ๑๘ เมตร ยาว ๓๒ เมตร สร้าง พ.ศ. ๒๕๐๓ คอนกรีตเสริมเหล็กยกพื้น กุฎิสงฆ์ จำนวน ๕๕ หลัง มีทั้งอาคารคอนกรีต ไม้ และครึ่งตึกครึ่งไม้ นอกจากนี้ก็มีวิหาร มณฑป และฌาปนสถาน
สำหรับปูชนียวัตถุมี พระประธานในอุโบสถ ขนาดหน้าพระเพลากว้าง & ศอก สร้าง พ.ศ. ๒๔๔ พระพุทธรูปอื่นๆ ที่ควรกล่าวถึง คือ พระพุทธรูปสมัยอู่ทองมี ๒ องค์ อยู่ที่คณะ ๑ และคณะ ๒ คณะละองค์ อีก ๒ องค์อยู่ที่คณะ ๒ พระพุทธรูปสมัยสุโขทัยมี ๖ องค์ อยู่ที่กุฎิคณะ ๒ จำนวน ๓ องค์ อีกองค์หนึ่งอยู่ที่กุฎิคณะ ๓ พระพุทธรูปสมัยอยุธยามี ๓ องค์ อยู่ที่กุณะ ๒ และมีพระกัจจายน์สมัยอยุธยาองค์หนึ่ง อยู่ที่กุลี ๑๒ พระพุทธบาทจำลองอยู่ที่ มณฑป พระปรางค์ยอดนราศูล และพระปรางค์ & ยอด ศิลปะสมัยสุโขทัย
วัดเขาแก้ว เป็นวัดที่เก่าแก่มากวัดหนึ่ง สร้างขึ้นในราว พ.ศ. ๑๐๐ สมัยสุโขทัย มีนามตามชื่อภูเขาที่วัดตั้งอยู่ ชาวบ้านมักเรียก "วัดนอก" ภูเขาที่วัดตั้งอยู่นี้มีหินบางก้อนมีลักษณะเป็นแก้วใส และมีสีสรรค์ต่าง ๆ มีคนนำไปเจียระไนทำเป็นเครื่องประดับ ซึ่งเรียกกันว่า "วัดแก้วโป่งข่าม" และที่ภูเขานี้มีถ้ำกว้างใหญ่อยู่ถ้ำหนึ่งมีปากถ้ำเป็นปล่องยาวประมาณ ๐๐ เมตร ภายในถ้ำมีทรัพย์สมบัติและโคแก้วหน้าแด่นตัวใหญ่อยู่ตัวหนึ่ง ตาของโกเป็นแก้วส่องแสงประการ สมัยหลวงพ่อคูหาเป็นเจ้าอาวาสได้ให้ชาวบ้านช่วยกันเอาหินเอาดินมาถมปากถ้ำไว้ เพราะเกรงว่าทรัพย์สมบัติในถ้าจะเกิดอันตราย ปัจจุบันดินที่ถมปากถ้ำยังปรากฏเป็นสันหินเนินสูงขนาดเท่าจอมปลวกใหญ่ เดิมหมู่บ้านนี้เรียกกันว่าบ้านหัวแด่น ต่อมาได้เรียกเพี้ยนเป็นบ้านหัวแค่น วัดเขาแก้วนี้ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งหลังวันที่ ๒๔ ตุลาคม พ.ศ. ๒๙๘๒ เขตวิสุงคามสีมากว้าง ๐ เมตร ยาว ๐ เมตร มีพระภิกษุอยู่จำพรรษา ๖๒ รูป สามเณร ๑๑๕ รูป ทางวัดได้เปิดสอนพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๘๒๗ และได้เปิดโรงเรียนราษฎร์ของวัดนี้สำหรับพระภิกษุสามเณรได้ศึกษาแผนกสามัญด้วย นอกจากนี้ยังได้ให้ทางราชการจัดตั้งที่ทำการประปาเพื่อสาธารณะในที่วัดนี้ด้วย
เจ้าอาวาสที่ทราบนามมี๐ รูป คือ รูปที่ พระโพธิ์ พ.ศ. ๒๓๐๕-๒๓๕๐ รูปที่ ๒ พระคำ พ.ศ. ๒๓๕๐-๒๕๓๓ รูปที่๓ พระเทศ พ.ศ. ๒๕๓๓-๔๓๔ รูปที่๔ พระอาจารย์ไผ่ พ.ศ. ๒๔๓๔-๒๔๔๘ รูปที่ พระอาจารย์แก้ว พ.ศ. ๒๔๔๘-๒๕๕๓ รูปที่ ๖ พระอาจารย์สมุห์แดง พ.ศ. ๒๔๕๗-๒๘๗ รูปที่ ๘ พระธรรมไตรโลกาจารย์ พ.ศ. ๒๔๗๖- รูปที่ ๘ พระครูนิสิตคุณากร พ.ศ. ๒๔๘-๒๕๑๓ รูปที่ ๖ พระครูนิยุตต์ธรรมกิจ พ.ศ. ๕๑๓-๒๕๒๓ รูปที่ ๑๐ พระครูนิทัศนพลธรรม ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ ๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๓ เป็นต้นมา.