วัดไพชยนต์พลเสพย์

สภาพฐานะและที่ตั้งวัด

วัดไพชยนต์พลเส(array) เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ ๑ หมู่ที่ ๔ ตำบลบางพึ่ง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ

อาณาเขตที่ดินตั้งวัด ทิศเหนือติดต่อกับคลองเพลง ยาว ๓ เส้น ๕ วา ทิศใต้ติดต่อกับลำประโดง ยาว ๓ เส้น ๗ วา ทิศตะวันออกติดต่อกับคลองลัดหลวง ยาว ๔ เส้น ๖ วา ทิศตะวันตกติดต่อกับถนนหลังวัด ยาว ๕ เส้น ๓ วา

ลักษณะพื้นที่วัด เป็นสี่เหลี่ยม

บริเวณวัดเป็นเขตสังฆาวาสอยู่ทางด้านเหนือและตะวันตก ที่เป็นเขตพุทธาวาสอยู่ทางด้านใต้ และยังมีที่ธรณสงฆ์ติดต่อกับที่ตั้งวัดออกไปทางทิศใต้และทิศตะวันออกอีกด้วย

ความเป็นมา

วัดไพชยนต์พลเส(array) สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๒ ประมาณ พ.ศ. ๒๓๖๒ โดยกรมพระราชวังบวรมหาศักดิพลเส(array) เมื่อครั้งดำรงพระยศเป็นกรมหมื่นศักดิพลเส(array) เจ้าต่างกรมกำกับราชการพระกลาโหม

ในคราวที่สร้างป้อมเมืองสมุทรปราการ ทรงมีพระราชดำริว่าป้อมที่สร้างขึ้นที่เมืองนครเขื่อนขันธ์ยังค้างอยู่ไม่สำเร็จบริบูรณ์ จึงโปรดให้พระเจ้าน้องยาเธอกรมหมื่นศักดิพลเส(array) เป็นแม่กองทำการก่อสร้างเมืองนครเขื่อนขันธ์ที่ยังค้างอยู่ ให้สร้างป้อมขึ้นป้อมหนึ่ง ชื่อว่า "ป้อมเพชรหึง" เปลี่ยนให้ขุดคลองลัดหลวงหลังเมืองนครเขื่อนขันธ์คลองหนึ่งมาทะลุคลองตาลาว คลองลัดที่ขุดใหม่นี้ กว้าง ๖ วา ลึก ๕ ศอก ยาว ๕๐ เส้น กรมหมื่นศักดิพลเส(array) ทรงสร้างวัดขึ้นในคลองลัดที่ขุดใหม่นี้วัดหนึ่ง พระราชทานนามว่า "วัดไพชยนต์พลเส(array)" พระเพชรพิชัย (เกษ) ซึ่งเป็นนายงานสร้างเมืองนครเขื่อนขันธ์สร้างวัดขึ้นอีกวัดหนึ่งใกล้กับวัดไพชยนต์พลเส(array) ชื่อว่า "วัดโปรดเกษเชฏฐาราม"

เกี่ยวกับชื่อว่า "วัดไพชยนต์พลเสพย์" นี้ สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพได้ทรง สันนิษฐานไว้ว่า คงจะเป็นนามใหม่ เดิมแรกเริ่มสร้างวัดในสมัยรัชกาลที่ ๒ เห็นจะเรียกกันว่า "วัดกรมศักดิ์" หรือ "วัดปากลัด" ถึงรัชกาลที่ ๓ คนทั้งหลายคงจะเรียกว่า "วัดวังหน้า" และ มาในรัชกาลที่ ๔ จึงพระราชทานนามว่า 'วัดไพชยนต์พลเสพย์" วิเคราะห์ศัพท์ คำว่า "ไพชยนต์" น่าจะหมายถึง บุษบกยอดปรางค์ ซึ่งโปรดให้เป็นที่ ประดิษฐานพระประธานในพระอุโบสถเป็นนิมิต และคำว่า "พลเสพย์" มาจากสร้อยพระนาม ของกรมพระราชวังบวร ฯ ผู้ทรงสร้างวัดและถวายบุษบกนั้นในสมัยรัชกาลที่ ๓ ซึ่งบุษบกนั้นเคย เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธสิหิงค์มาก่อน วัดไพชยนต์พลเสพย์เมื่อแรกสร้างวัดมา กรมหมื่นศักดิพลเสพย์คงจะเป็นธุระอุปการะมา โดยตลอด เมื่อกรมหมื่นศักดิพลเสพย์ได้ทรงดำรงตำแหน่งกรมพระราชวังบวรในรัชกาลที่ ๓ วัด นี้ก็ยิ่งมีความสำคัญมากยิ่งขึ้น และคงมีฐานะเป็นพระอารามหลวงในรัชกาลที่ ๓ นี้ เนื่องจากพระ บาทสมเด็จพระนั่งเกล้า ฯ ทรงมีพระราชนิยมในการสร้างวัด ถึงกับมีคำพังเพยสืบมาว่า ในรัชกาล ที่ ๑ ใครรบทัพจับศึกเก่งก็เป็นคนโปรด ในรัชกาลที่ ๒ ใครเป็นนักเลงกลอนก็โปรด ในรัชกาล ที่ ๓ ใครสร้างวัดวาอารามก็เป็นคนโปรด ดังนั้น วัดไพชยนต์พลเสพย์จึงรุ่งเรืองมากในรัชกาลที่ ๓

ทรัพย์สิน

ที่ดินที่ตั้งวัด เนื้อที่ ๑๓ ไร่ ๒ งาน ที่ธรณีสงฆ์ จำนวน ๘ แปลง เนื้อที่ ๒๓๗ ไร่ ๓ งาน ๔๕ ตารางวา คือ แปลงที่ ๑ ถึง - ตั้งอยู่ท้องที่ตำบลบางพึ่ง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ มีเนื้อที่แต่ละแปลง ดังนี้ แปลงที่ ๑ เนื้อที่ ๔๘ ไร่ ๔๐ ตารางวา โฉนดเลขที่ แปลงที่ ๒ เนื้อที่ ๔ ไร่ ๕๒ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๑๒๐๓ แปลงที่ ๓ เนื้อที่ ๖ ไร่ ๒ งาน โฉนดเลขที่ ๑๑๘๔ แปลงที่ ๔ เนื้อที่ ๔๐ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๕๗๒๕ แปลงที่ ๕ เนื้อที่ ๑ ไร่ ๔๐ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๕๐๓ แปลงที่ ๖ เนื้อที่ ๒ ไร่ ๕ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๑๑๖๕ แปลงที่ ๗ เนื้อที่ ๖ ไร่ ๒ งาน ๘๐ ตารางวา ทะเบียนเลขที่ ๓ แปลงที่ ๘ เนื้อที่ ๑๐๘ ไร่ ๓ งาน ๔๘ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๓๑๒๓ ที่ดินตั้งอยู่ตำบล บางเสาธง อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ ปูชนียวัตถุ ถาวรวัตถุและอาคารเสนาสนะต่าง ๆ พระประธานในพระอุโบสถ ปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง ศอกเศษ เป็นพระพุทธรูป ปูนบันบุทอง ประดิษฐานอยู่บนบุษบกยอดปรางจิตรมุข พระพุทธรูปปางยืนถวายเนตร สูง ๑ วา 6 นิ้ว ประดิษฐานอยู่ที่ซุ้มมุขหน้าพระวิหาร พระประธานในพระวิหาร ปางมารวิชัย หน้าตัก ๑ วา ๑ นิ้ว และมีพระโมคคัลลาน์ พระสารีบุตรยืนคู่กัน พระพุทธรูปตามฝาผนังพระวิหารชั้นใน มีทั้งหมด รวม ๔๔ องค์ ในซุ้มมุขหลังพระวิหาร มีรอยพระพุทธบาทจำลอง พระเจดีย์ รูปย่อเหลี่ยมสิบสอง จำนวน ๓ องค์ สร้างสมัยตั้งแต่เริ่มสร้างวัด พระอุโบสถ ทรงจีนกว้าง ๘ วา ๓ ศอก ยาว ๑๒ วา หน้าบันใช้จานชามลายครามประดับ เป็นลวดลายดอกไม้ อุ้มประตูหน้าต่างก็เช่นกัน สร้างราว พ.ศ. ๒๓๖ พระวิหาร ทรงจีนศิลปะเช่นเดียวกับพระอุโบสถ ขนาดกว้าง ๘ วา ๒ ศอก ยาว ๑๑ วา ๒ ศอก สร้างราว พ.ศ. ๖๒ ศาลาการเปรียญ ก่ออิฐถือปูนทรงไทย สร้างประมาณ พ.ศ. ๒๔๖๗ กุฎิสงฆ์ จำนวน ๑๒ หลัง เป็นครึ่งตึกครึ่งไม้ จำนวน ๑ หลัง เป็นตึก หลัง

การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์

วัดไพชยนต์พลเสพย์ มีโรงเรียนปริยัติธรรม ๑ แห่ง จัดให้มีการเรียนการสอนพระ ธรรมวินัยแก่พระภิกษุสามเณร ซึ่งปัจจุบันมีนักเรียนบาลี ๑ รูป นักธรรม ๒๔ รูป

การบริหารและการปกครอง

เจ้าอาวาสผู้ปกครองวัดไพชยนต์พลเสพย์ มีลำดับดังนี้ คือ • พระอุดมญาณ (แสง) • พระครูบวรวิมุต (สัง) ๓. พระครูบวรวิมุต (พัก) ๔. พระครูบวรวิมุต (ม่วง) ๕. พระครูวินยาปุรณาจารย์ (คำ) ๖. พระครูวินยาปุรณาจารย์ (โชติ) ปร. ๓ พ.ศ. ๒๔๔ - ๔๔๘ ๗. พระครูบวรวิมุต (พันธุ์) พ.ศ. ๒๕๐ - ๒๖ ๘. พระครูบวรวิมุต (บุญ) พ.ศ. ๒๔๖๓ — ๒๔๘๕ ๙. พระราชวิริยาภรณ์ (สวัสดิ์) ป.ธ. พ.ศ. ๕๘ - ๒๕๑๗ ๑๐. พระครูวินยาภิรม (เปลี่ยน) ป.ธ. ๔ พ.ศ. ๒๕๑๗ ถึงปัจจุบัน จำนวนพระภิกษุจำพรรษา ๑๘ รูป สามเณร ๑ รูป