วัดสว่างอารมณ์
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด วัดสว่างอารมณ์
เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี
ชนิดวรวิหาร
ตั้งอยู่เลขที่ ๑๒๓ ตำบลเมืองสวรรคโลก อำเภอสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย มีอาณาเขต ทิศเหนือติดกับถนนสาย ๘ ทิศใต้ติดกับถนนเกษมราษฎร์ ทิศตะวันออก ติดกับถนนจรดวิถีถ่อง และทิศตะวันตกติดกับถนนหน้าเมือง ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบอยู่ติดแม่น้ำยม จึงไม่มีกำแพงวัด ส่วนอีกด้าน มีกำแพงล้อมรอบ
ความเป็นมา วัดสว่างอารมณ์ เป็นวัดเก่าที่พระยาวิชิตภักดิ์ (นาค) ผู้ครองเมืองสวรรคโลกในรัชสมัย พระบรมสมเด็จพระพุทธยอดผ้าอุฬาโลกมหาราช เมื่อ พ.ศ. ๒๒๘ เป็นผู้มีอิทธิพลสร้างขึ้น โดยมอบถวายที่ดินถึง ๔๒ ไร่ให้เป็นที่ตั้งวัดและบริจาคจวนหรือเรือนพักให้เป็นเสนาสนะสงฆ์ด้วย ชาวบ้านจึงเรียกวัดนี้ว่า "วัดจวน" ต่อมาได้เปลี่ยนนามวัดเสียใหม่ว่า "วัดสว่างอารมณ์"
และได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์ และก่อสร้างเพิ่มเติมจากเจ้าเมืองสวรรคโลกคนต่อ ๆ มา ซึ่งเป็นตระกูล 'วิชิตนาค"
"ปัจจุบันนี้ นั่นเอง รวมทั้งข้าราชการและประชาชนที่มีจิตศรัทธาด้วย วัดสว่างอารมณ์ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๓๓๐ และในรัชกาล ปัจจุบันนี้ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ยกฐานะขึ้นเป็นพระอารามหลวงขั้นแรกชนิดวรวิหาร ตั้งแต่วันที่ ๔ มกราคม พ.ศ. ๕๐๑
ทรัพย์สิน
วัดสว่างอารมณ์ มีจำนวนเนื้อที่ตั้งวัดทั้งสิ้น ๔๒ ไร่ และที่ธรณีสงฆ์อีก ๖๒ แปลง คือ แปลงที่ ๑ อยู่ที่อำเภอสวรรคโลก มีเนื้อที่ ๒ ไร่ ๒ งาน ๓๕ ตารางวา
แปลงที่ ๒ อยู่ที่อำเภอ ศรีนคร มีเนื้อที่ ๑๕ ไร่
ปูชนียวัตถุ และถาวรวัตถุของวัดได้แก่
พระอุโบสถ สร้างเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๓๓๐ เป็นทรงไทยขนาดกว้าง ๑๐ เมตร ยาว ๒๒ เมตร สูง ๑๖ เมตร มีพระพุทธเรืองฤทธิ์เป็นพระประธานในพระอุโบสถ ได้รับการ ปฏิสังขรณ์ใหญ่ในปี พ.ศ. ๒๕๑๔ และ พ.ศ. ๒๕๒๔
พระวิหาร เริ่มสร้างพร้อมกับพระอุโบสถ มีขนาดกว้าง ๑๐ เมตร ยาว ๑๔ เมตร สูง ๑๕ เมตร ลักษณะทรงไทย
พระมณฑป สร้างเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๒๔ เป็นทรงจตุรมุขก่ออิฐทาสี มีความกว้าง ยาวเท่ากันทุกด้านคือ ๑๑.๕๐ เมตร มีผนังค้ำล้อมรอบ พร้อมด้วยซุ้มประตู ๔ มุข สร้างโดย ตระกูลสุคันธนาค
ศาลาการเปรียญ สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๕ แทนหลังเก่าที่ชำรุดทรุดโทรม เสร็จเมื่อ พ.ศ. ๒๖๐๘ ลักษณะทรงไทยจุคนได้ประมาณ ๒๐๐ คนเศษ มีขนาดกว้าง ๑๐ วา ยาว ๒๐ วา
ทางวัดมีกุฎิปลูก ๓ หลัง เป็นตึก ๒ หลัง ครึ่งตึกครึ่งไม้ ๑ หลัง และกุฎิไม้อีก ๔ หลัง ลักษณะทรงไทยทั้งหมด นอกจากนี้ยังมีกุฎิที่ต้องปรับปรุงอีก ๖ หลัง
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
ทางวัดให้การสนับสนุนการศึกษาทั้งบาลีและนักธรรม โดยจัดให้มีโรงเรียนปริบัติธรรม ๒ หลัง มีนักเรียนบาลี ๑๐ รูป นักเรียนธรรม ๒๐ รูป
ในด้านการสาธารณสงเคราะห์อื่น ๆ ทางวัดจัดให้มีเมรุและศาลาธรรมาสังเวช หลัง มีขนาดกว้าง ๑๒ เมตร ยาว ๑๘ เมตร บรรจุคนได้ประมาณ ๓๐๐ คน และอีกหนึ่งหลังมี ขนาดกว้าง ๑๒ เมตร ยาว ๓๐ เมตร บรรจุคนได้ประมาณ ๕๐๐ คน
การบริหารและการปกครอง
วัดสว่างอารมณ์มีเจ้าอาวาสตั้งแต่ต้นจนถึงปัจจุบันนี้ ๑๕ รูป คือ
๑. หลวงพ่อเล้า
๒. หลวงพ่อทองอยู่
๓. พระครูสวรรค์วรนายก (สวัสดิ์) เจ้าคณะเมืองสวรรคโลก
๔. พระครูแสง รักษาการเจ้าคณะเมืองสวรรคโลก
๕. พระปลัดเปลี่ยน
๖. พระมหาเจริญ
๗. หลวงพ่ออุ่ม
๘. พระปลัดแก้ว
๙. พระปลัดเพิ่ม
๑๐. พระวินัยชรมึ่ง
๑๑. พระสังวรกิจโกศล (ถม ป.ธ. ๒) ผู้ช่วยเจ้าคณะมณฑลพิษณุโลก
๑๒. พระครูโอภาสวุฒิคุณ (เจริญ ป.ช. ๓)
๑๓. พระครูดิลกธรรมวิทิต (บุญธรรม ป.ช. ๔)
๑๔. พระครูปรีชาวรคุณ (สำรวย ป.ช. ๖) เข้าคณะอำเภอสวรรคโลกปัจจุบัน เป็นเจ้าอาวาสปกครองวัดมีจำนวนพระภิกษุจำพรรษา ๕๖ รูป และสามเณร ๑๓ รูป