วัดพุทธภูมิ
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
วัดพุทธภูมิ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ ๑๒๓ ตำบลสะเตง อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา
อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อสำนักพุทธิเฉลิม ทิศใต้ติดต่อวัดศรีมิตร ทิศตะวันออกติดต่อ วัดยะลาธรรมาราม ทิศตะวันตกติดต่อวัดเมืองยะลา
ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบ มีถนนอยู่รอบวัด ๓ ด้าน วัดตั้งอยู่ด้านหลังสถานี รถไฟยะลาห่างประมาณ ๗๐๐ เมตร ไกลจากเขตแดนประมาณ ๑๕๐ กม. ซึ่งเป็นเขตของ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา
ความเป็นมา
วัดนี้เดิมชื่อ "วัดนิบง" และที่ดินด้านหลังสถานีรถไฟเป็นที่ดินรกร้างว่างเปล่า เป็น ดงไม้ไม่และไม้ตำเสาเป็นส่วนใหญ่ พระรัฐกิจวิจารณ์ (สวาสดิ์ ณ นคร) จึงได้จับจองที่ดิน และเปิดบ่อนชนโคขึ้น คนจึงมาอาศัยอยู่มากขึ้น ทำให้มีการเริ่มสร้างวัดโดยนายรักษ์ อินทร์สวรรค์ ได้ไปนิมนต์พระดำ จนุทโร มาจากวัดเวหุวันโดยสร้างศาลาพักพระขึ้น ๑ หลัง ต่อมาจึงได้หาที่ สร้างวัดโดยนายยับพัดกองชิน ได้ขายที่ดินให้ขุนขอรโจรแสยง (หลวงอนุกูลประชากิจ) ผู้แทน ชาวพุทธซื้อที่ดินสร้างวัดเมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๑
และได้ช่วยกันแผ้วถางสถานที่โดยมีหลวง กุลจันทร์รัตยเทร (เย็น กุลจันทร์) วิศวกรการรถไฟเป็นหัวหน้า ครั้นสร้างที่อยู่แล้วจึงนิมนต์ พระคำมาจำพรรษา ซึ่งเรียกว่า "สำนักพุทธภูมิ" และได้มีผู้ชื่อที่ดินถวายเพื่อสร้างเพิ่มขึ้นอีก และเปิดเป็นวัดเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๗๕ ส่วนชื่อวัดนั้นท่านเจ้าคุณพระธรรมวโรดม (เซ่ง อุตตม มหาเถร) สมัยดำรงตำแหน่งเจ้าคณะมณฑลนครศรีธรรมราชและภูเก็ต เป็นผู้ขนานชื่อให้ว่า "วัดพุทธภูมิ" เมื่อปี พ.ศ. __ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสมเมื่อวันที่ ๒๔ ตุลาคม
พ.ศ. ๒๔๘๒ เนื้อที่กว้าง ๔๐ เมตร ยาว ๘๐ เมตร และประกอบพิธีผูกพัทธสิมาเมื่อวันที่ ๑๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๘๖
ตลอดจนได้ยกฐานะเป็นพระอารามหลวงตั้งแต่วันที่ ๑๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๓
ทรัพย์สิน
วัดพุทธภูมิตั้งอยู่ในเนื้อที่ทั้งสิ้น ๓๐ ไร่ ๑ งาน ๒ ตารางวา
ปูชนียวัตถุและถาวรวัตถุที่สำคัญของวัดมีดังนี้
พระอุโบสถ หลังเดิมได้เริ่มสร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๘๓ และสร้างเสร็จเมื่อ พ.ศ. ๒๘๖ ต่อมาชำรุดทรุดโทรมจึงต้องรื้อและสร้างใหม่ วางศิลาฤกษ์เมื่อวันที่ ๑๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๕๑ โดยนายเสน่ห์ วัฒนาธร ผู้ว่าราชการจังหวัดยะลาเป็นผู้วางศิลาฤกษ์ กว้าง ๘.๕๐ เมตร ยาว ๒๔.๐๐ เมตร เสาหล่อคอนกรีตเสริมเหล็ก ผนังก่ออิฐฉาบปูน สิ้นเงินก่อสร้างจำนวน ๑,๕00,000 บาท ซึ่งยังไม่แล้วเสร็จเรียบร้อยดีนัก
พระสุริยมุนีศรียะลา ประดิษฐานอยู่ที่ซุ้มประตูมณฑปพระสุริยมุนี มีประชาชนไป นมัสการอยู่เป็นประจำ
ศาลาการเปรียญ เลียนแบบศาลาพิบูลธรรม จังหวัดพิษณุโลก เสาคอนกรีตพื้นไม้ ตะเกียนหลังคามุงกระเบื้องสี กว้าง ๑.๓ เมตร ยาว ๓.๐๐ เมตร เรียกว่า "ธรรมศาลา สามัคคีศรีทักษิณ"
ศาลาหลังนี้เริ่มวางศิลาฤกษ์สร้างเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕ โดยสมเด็จพระวันรัต วัดสังเวชวิศยาราม
นอกจากนั้นก็มีหลวงพ่อปราบ ซึ่งประดิษฐานอยู่ที่วิหารข้างโรงพระอุโบสถ หอระฆัง ศาลาฉบับเคราะห์ กุฎิสงฆ์ต่าง ๆ เป็นต้น
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
วัดนี้มีโรงเรียนปริยัติธรรม แห่ง ก่อสร้างด้วยไม้ตะเคียน หลังคามุงกระเบื้องดินพื้นเมือง กว้าง 4.5 เมตร ยาว 23.5 เมตร เรียกว่า "โรงเรียนปัญญาประสาทวิทยา" ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีนักเรียนบาลีจำนวน ๑๓ รูป และนักเรียนธรรมจำนวน ๑๔ รูป
การบริหารและการปกครอง เจ้าอาวาสรูปปัจจุบันชื่อ พระราชปัญญาเมธี (เลี่ยม ปญฺญาวุโธ) ลำดับเจ้าอาวาสตั้งแต่องค์แรกจนถึงปัจจุบันดังนี้ ๑. พระดำ จุนทโร พ.ศ. ๒๔๗๓--๒๔๗๘ ๒. พระมหาศรี ธมฺมจริ พ.ศ. ๒๔๗๘-๒๔๘๐ ๓. พระทองแก้ว พระร่วง พระปราบ และพระร่วง ได้ร่วมกันครองวัดตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๘๐-๒๔๘๑ ๔. พระราชปัญญาเมธี (เลี่ยม ปญฺญาวุโธ) พ.ศ. ๒๔๘๑ ถึงปัจจุบัน ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๙๒๔) มีพระภิกษุจำพรรษาจำนวน ๑๕ รูป สามเณรจำนวน ๔ รูป และชีจำนวน ๔ คน