วัดป่าเลไลยก์
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด วัดป่าเลไลยก์ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ 8 ตำบลรั้วใหญ่ อำเภอเมืองสุพรรณบุรี จังหวัดสุพรรณบุรี อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อถนนหลวง (มาลัยแมน) และบ้านของราษฎร ทิศใต้ติดต่อ ทุ่งนาของราษฎรและเขตทางรถไฟหลวง ทิศตะวันออกติดต่อทุ่งนาของราษฎรและถนนรถไฟหลวง และทิศตะวันตกติดต่อหมู่บ้านของราษฎรและคลองชลประทาน ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปที่ตั้งของวัดเป็นรูปสี่เหลี่ยม สมัยก่อนพื้นที่ไม่ค่อยเรียบ แต่ ปัจจุบัน ได้กลบขึ้นอยู่เรื่อย ๆ จนดูเรียบดีและเสมอกัน
ความเป็นมา วัดป่าเลไลยก์เดิมชื่อ "วัดลานมะขวิด" โดยเอาชื่อ "หมู่บ้านลานมะขวิด" มาตั้งเป็น ชื่อ เป็นวัดเก่าแก่สร้างมาแต่สมัยโบราณ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพระวินิจฉัยว่าคงจะสร้างขึ้นในสมัยอู่ทอง โดยสันนิษฐานจากลักษณะพระพุทธรูปองค์ใหญ่ที่ ประดิษฐานภายในพระวิหารประจำวัด ที่เรียกนามกันว่า "พระป่าเลไลยก์"
แต่เดิมคงเป็น พระพุทธรูปปางปฐมเทศนา ต่อมาองค์พระชำรุดหักพังลงชนชั้นหลังที่มาปฏิสังขรณ์องค์พระขึ้นมา ใหม่ เปลี่ยนเป็นพระปางบาเลไลยก์ก็แต่จะเปลี่ยนแปลงครั้งไหนไม่ปรากฏหลักฐาน ครั้นสมัยกรุง- ศรีอยุธยาสมเด็จพระเจ้าอู่ทอง ได้โปรดให้ขุนหลวงพงั่ว (สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ ๑) ไปรักษา ให้พระยาบดินทร์ไปสร้างวัดปาเลไลยก์ร่วมกันกับหลวงพ่อกล้ำ เจ้าอาวาสวัดประตูสาร จังหวัด สุพรรณบุรี ได้ทำการก่อสร้างถาวรวัตถุขึ้นใหม่เกือบหมดทั้งวัด ต่อมาในรัชกาลที่ 6 ทรงโปรด เกล้า ฯ ให้ยกฐานะวัดปาเลไลยก์ เป็นพระอารามหลวงและพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๖๑ ในเนื้อที่กว้าง 6 เมตร ยาว ๑๘ เมตร
ทรัพย์สิน วัดนี้ตั้งอยู่บนเนื้อที่ทั้งสิ้น ๘๔ ไร่ ๒ งาน ปูชนียวัตถุ และถาวรวัตถุที่สำคัญของวัดมีดังนี้ พระอุโบสถ สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖ พระครูโพชาภิรัต (สอน) ร่วมกับประชาชนเป็นผู้ สร้างลักษณะทรงไทย ก่ออิฐถือปูน หลังคา ๓ ชั้น พระเจดีย์ สร้างเมื่อประมาณ พ.ศ. ๑๓๖๕ อยู่หน้าวิหาร ๑ องค์ เล่าสืบต่อกันมาว่าชาว- มอญเป็นผู้สร้างลักษณะแบบมอญแปลงคือไทยกับมอญร่วมกันสร้างไว้ พระเจดีย์องค์นี้มีขนาด สูงจากองค์ประมาณ 6 เมตร พระวิหารใหญ่ สร้างเมื่อประมาณ พ.ศ. ๑๔๓๗ ก่ออิฐถือปูนกว้าง ๒๑.๓๐ เมตร ยาว ๓๑.๑๐ เมตร สูง ๒๘.๕๐ เมตร ไม่มีช่อฟ้าใบระกาหางหงส์ หน้าบันด้านหน้าประดิษฐ์รูปลาย ไทยปูนปั้น ตรงกลางปั้นเป็นรูปพระมหามงกุฏประดิษฐานบนพระแท่น มีฉัตรทองคู่ประดับซ้าย ขวาอันเป็นเครื่องหมายตราประจำรัชกาลที่ ๔ ภายในเป็นที่ประดิษฐานหลวงพ่อโต สร้างประมาณ พ.ศ. ๑๘๑๕ เป็นพระพุทธรูปองค์ใหญ่ปางบาเลไลยก์ แต่ชาวบ้านเรียกกันว่าพระปาเลไลยก์ พระพุทธรูปองค์นี้สูง ๒๓.๔๘ เมตร วัดรอบพระวรกายใหญ่ ๑๑.๒๐ เมตร สร้างก่ออิฐถือปูนเป็น ที่รู้จักและนับถือกันมากทั่วไปในเมืองไทย ศาลาการเปรียญ สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๔ พระวิสุทธิสารเถร (ถิง) และประชาชนร่วม สร้างลักษณะ ชั้น ทรงไทย คอนกรีตเสริมเหล็กกว้าง ๑๘ เมตร ยาว ๕๔ เมตร นอกจากนี้ก็มีหอสวดมนต์ กุฏิ เป็นต้น
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์ วัดปาเลไลยก์มีโรงเรียนปริยัติธรรม แห่งสำหรับเป็นที่ศึกษาของพระภิกษุสงฆ์ที่จำ พรรษาอยู่ ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีนักเรียนบาลีจำนวน ๒๔ รูป
และนักเรียนธรรม จำนวน ๓๔ รูป
การบริหารและการปกครอง เจ้าอาวาสรูปปัจจุบันชื่อ พระวิสุทธิสารเถร ลำดับเจ้าอาวาสเท่าที่ปรากฏและมีหลักฐานมีดังนี้
พระอธิการกล้ำ
พระครูโพชาภิรัต (สอน) พ.ศ. ๒๔๕๖-๒๔๗๕
พระครูรักขิตวันมุนิ (สมุห์พร) พ.ศ. ๒๔๗๔-๒๔๘๐
พระครูโพธาภิรัต (โต๊ะ) พ.ศ. ๒๔๘๐-๒๕๓๔
พระวิสุทธิสารเถร (ถิง) พ.ศ. ๒๔๕๔ ถึงปัจจุบัน ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีพระภิกษุจำพรรษาจำนวน ๓๔ รูป และ ๔๐ รูป ชีจำนวน ๔ คน และศิษย์วัดจำนวน 80 คน