วัดธาตุ
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
วัดธาตุ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ ๒๓๗ ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น
อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อที่ดินเอกชน ทิศใต้ติดต่อซอยสาธารณะ ทิศตะวันออกติดต่อ ถนนรอบบึงแก่นนคร และทิศตะวันตกติดต่อถนนกลางเมือง
ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไป เป็นพื้นที่ราบ อยู่ใกล้ชุมชน ด้านตะวันออกติดกับบึงแก่นนคร
ความเป็นมา
วัดธาตุ หรือวัดธาตุเมืองเก่า วัดธาตุนครเดิม ที่ชาวบ้านนิยมเรียกกันนี้ สร้างขึ้นมา เนื่องจากชนชั้นปกครองเมืองต่าง ๆ ในภาคอีสาน ซึ่งมีเชื้อสายมาจากนครเวียงฉันทน์ในสมัยก่อน เมื่อสร้างเมืองแล้วจะต้องสร้างวัดคู่บ้านคู่เมืองด้วย โดยต้องมีถึง ๔ วัด เมื่อครั้งที่ท้าวเมืองแพน หรือพระนครศรีบริรักษ์ บรมราชภักดี ได้ตั้งเมืองขอนแก่นขึ้นที่บ้านบึงบอน ก็ได้สร้างวัดขึ้น ๔ วัด ตามแบบอย่างประเพณีโบราณประมาณ พ.ศ. ๓๒ คือ
วัดเหนือ เป็นวัดสำหรับเจ้าเมืองขอนแก่น ต่อมาทางการเปลี่ยนเป็นชื่อวัดชาตุ
วัดกลาง ปัจจุบันคงเรียกวัดกลางดังเดิม
วัดใต้ ปัจจุบันเปลี่ยนเป็นชื่อ วัดหนองแวง
วัดแขก ปัจจุบันเปลี่ยนเป็นชื่อ วัดโพธิ์บ้านโนนทัน
วัดธาตุนี่เมื่อสร้างขึ้นแล้ว และมีพระธาตุเจดีย์เป็นสัญลักษณ์อยู่ ประกอบกับมีเจดีย์ หลายองค์ และกาลเวลาก็ล่วงเลยมานาน เจดีย์แต่ละองค์ก็ชำรุดทรุดโทรมพังไปเกือบหมด ทั้งสิ้น จนไม่สามารถจะสังเกตได้ว่า องค์ใดเป็นพระธาตุดังเดิม ดังนั้น พ.ศ. ๒๕๑๓ คณะ กรรมการวัดจึงตัดสินใจให้นายช่างออกแบบสร้างพระธาตุองค์ใหม่ขึ้นครอบองค์เดิมไว้ทั้งหมด โดย
สร้างให้ใหญ่และสูงกว่าเดิม และให้ชื่อว่า "เจดีย์พระธาตุนครเดิม"
ตามที่ปรากฏอยู่ทุกวันนี้ และได้ประกอบพิธีผูกพัทธสีมาเมื่อวันที่ ๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๑๒ และยกฐานะเป็นพระอาราม หลวงนับตั้งแต่วันที่ ๓๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๑
ทรัพย์สิน จำนวนเนื้อที่ตั้งวัดธาตุมีเนื้อที่ทั้งสิ้น ๑ ด. ไร่ ๑ งาน ๗๐๕ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๗๐๕ ร้านพระธรรมขันธ์โอสถ ได้ถวายที่ดินติดต่อกับวัดธาตุ • ไร่ ๑ งาน ๘ ตารางวา
ถาวรวัตถุ ปูชนียวัตถุ พอจะกล่าวโดยสังเขปได้ ดังนี้
พระอุโบสถ สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๖ ก่ออิฐถือปูน ได้ผูกพัทธสีมาเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๒ โดยจอมพล ป. หิบูลสงคราม ได้มายกช่อฟ้า เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๗ วิหารคด อยู่รอบพระเจดีย์พระธาตุนครเดิม จำลองแบบมาจากวัดอรุณราชวราราม เริ่ม ก่อสร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๓ และคาดว่าจะเสร็จภายใน พ.ศ. ๒๕๒๕ พระเจดีย์พระธาตุนครเดิม สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๓ โดยมีช่างที่ดำเนินการสร้าง คือ นายช่างถวิล อักฮาด พร้อมทั้งคณะได้วางรากครอบพระเจดีย์องค์เดิม ครั้น พ.ศ. ๒๕๗ นายช่างชัชวาลย์ พร้อมคณะได้วางรากฐานพระเจดีย์ให้กว้างกว่าเดิม และเสริมโครงร่างให้มี ความกว้างใหญ่กว่าเดิม ต่อมา พ.ศ. ๒๕๒๑ นายช่างเคน อมตราช พร้อมคณะได้มาก่ออิฐองค์ เจดีย์ตามโครงร่างที่ได้เทเอาไว้ ครั้นวันที่ ๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๔ พระราชปริยัติเมธี รอง เจ้าคณะภาค ๘ วัดมัชฌิมาวาส อุดรธานี เป็นประธานยกฉัตรที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุบนยอด พระเจดีย์ พระเจดีย์องค์นี้ วัดโดยรอบฐาน ๒๕ เมตร สูง ๕ เมตร สร้างตามแบบพระธาตุสมัย กรุงศรีอยุธยาหรือรัตนโกสินทร์ ส่วนท่อนบนสร้างตามแบบพระธาตุนครศรีธรรมราช ซึ่งขณะนี้ (พ.ศ. ๒๕๖๖) ยังอยู่ในระหว่างการสร้างบูรณะปฏิสังขรณ์ ซึ่งคาดว่าจะเสร็จทันปี พ.ศ. ๒๕๕๕ นี้
นอกจากนี้ก็มีกุฏิทั้งแบบไม้ และก่ออิฐถือปูน ศาลาสหเนรมิตร รูปบั้นพระนครศรี บริรักษ์บรมราชภักดี ผู้สร้างวัดนี้ เป็นต้น
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
วัดธาตุมีสำนักเรียน คือ โรงเรียนปริยัติธรรมแห่ง และปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๖๖) มีนักเรียนบาลี จำนวน ๑๗๕ รูป และนักเรียนธรรมจำนวน ๓๖๕ รูป
การบริหารและการปกครอง ปัจจุบันเจ้าอาวาสชื่อ พระราชสารเวที (เหล่า สุมโน) การลำดับเจ้าอาวาสที่ครองวัดนี้ เท่าที่ปรากฏมีดังนี้ ๑. พระครูพุทธา พุทธสโร พ.ศ. ๔๓๐–๒๕๗๓ ๒. พระครูบับ ปัญญาวโร พ.ศ. ๒๔๗๓–๒๔๘๓ ๓. พระครูวิเวกธรรมปฏิบัติ (พั้ว พุทธโชโต) พ.ศ. ๒๔๘๓–๒๔๕๐ ๔. พระราชสารเวที (เหล่า สุมโน) พ.ศ. ๒๕๐ ถึงปัจจุบัน ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีพระภิกษุจำพรรษาจำนวน ๓๖ รูป สามเณรจำนวน ๘๑ รูป