วัดชัยพฤกษมาลา
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
วัดชัยพฤกษมาลา เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ ๒ หมู่ที่ ๔ แขวงตลิ่งชัน เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร อาณาเขต ทิศเหนือ กว้าง ๘ เส้น ๑๗ วา ติดต่อกับคลองมหาสวัสดิ์
ทิศใต้ ติดต่อกับสวนเจ้าจอมกลีบ ในรัชกาลที่ ๒ มีคูเป็นเขตกั้น
ทิศตะวันออก กว้าง ๒ เส้น ๑๑ วา ติดต่อกับคลองบางกอกน้อย
ทิศตะวันตก กว้าง ๑๑ วา ติดต่อกับคลองหลังวัด ลักษณะที่ตั้งวัด เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีกำแพงล้อมรอบเป็นเขตของวัด
• เนื้อที่ ไร่ ๓๖ ตารางวา ทางทิศตะวันออกเป็นบริเวณที่ชาวบ้านปลูกบ้านเช่า ทิศใต้ปลูกโรงเรียน ประชาบาลและตึกอาคารของวัด เพื่อเก็บผลประโยชน์เข้าวัด
ความเป็นมา
วัดชัยพฤกษมาลา เดิมชื่อว่า "วัดชัยพฤกษ์" ขึ้นกับตำบลมหาสวัสดิ์ อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี เป็นวัดโบราณมาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี เมื่อรั้งกรุงชนบุรีตั้งขึ้นใหม่ ต้องรื้อเอาอิฐไปก่อกำแพง จึงกลายเป็นวัดร้างไป ครั้นพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ เสด็จเถลิงถวัลยราช สมบัติปี พ.ศ. ๒๓๒๕ แล้ว ได้โปรดให้พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ซึ่งเวลานั้น เป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์ใหญ่ สร้างวัดชัยพฤกษ์ขึ้นใหม่เป็นการทดแทนวัดเดิมที่ถูกรื้อ เอาอิฐไปสร้างกำแพงเมือง การสร้างวัดได้ดำเนินมาแต่รัชกาลที่ ๑ ที่ ๒ เนื่องจากเหตุการณ์ บ้านเมืองยังไม่สงบเรียบร้อย ทำให้การสร้างวัดต้องค้างไว้ยังไม่สำเร็จบริบูรณ์ตลอดรัชสมัย รัชกาลที่ ๓
ครั้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๒ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ แล้ว จึงทรงบริจาคพระราชทรัพย์ให้ปฏิสังขรณ์วัดชัยพฤกษ์เสร็จแล้ว โปรดพระราชทานนาม เพิ่มเข้าเป็น "วัดชัยพฤกษมาลา" ในการนี้โปรดให้กรมหมื่นมเหสีวรศิววิลาศเป็นแม่กองทำ ให้จัดซื้อที่สวนถวายเพิ่มเติมให้ใหญ่กว้างออกไป และขุดคูรอบวัด ก่อสร้างถาวรวัตถุและอาคาร เสนาสนะต่าง ๆ ที่ค้างอยู่เดิม จนแล้วเสร็จพร้อมบริบูรณ์
การปฏิสังขรณ์ในสมัยต่อมาก็ได้ดำเนินการมาโดยลำดับ มีการปรับปรุงแก้ไขตลอดมา อาคารเสนาสนะต่าง ๆ ได้รับศรัทธาจากประชาชนทั่วไปจัดสร้างบ้าง เป็นเงินของทางวัดเองบ้าง ทำให้วัดชัยพฤกษมาลาเจริญรุ่งเรืองมาตราบเท่าทุกวันนี้
ทรัพย์สิน
ที่ดินที่ตั้งวัด มีเนื้อที่ ๒๘ ไร่ ๓๖ ตารางวา ตั้งอยู่หมู่ที่ ๔ แขวงตลิ่งชัน เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร
ที่ธรณีสงฆ์ จำนวน ๑ แปลง ตั้งอยู่ท้องที่ตำบลหนองเภางาย อำเภอไทรน้อย จังหวัด นนทบุรี มีเนื้อที่ ๖๔ ไร่ ๑๒ ตารางวา
ปูชนียวัตถุ มีดังนี้
พระประธาน ในพระอุโบสถหลังเก่า ปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง ๔ ศอก ๘ นิ้ว
พระพุทธชัยมงคล พระประธานในพระอุโบสถหลังใหม่ หน้าตักกว้าง ๔ ศอก ๖ นิ้ว
พระพุทธมารชิน สัมฤทธิ์ ประดิษฐานอยู่ในพระอุโบสถหลังเก่า หน้าตักกว้าง ๑ ศอก ๑๐ นิ้ว
พระหินอ่อน ตระกูลลดาวัลย์ถวายไว้ประจำวัด เป็นทรงแบบพม่า
พระเจดีย์ สร้างในสมัยรัชกาลที่ ๔ ความสูง ๑๐ วา ๒ ศอก วัดโดยรอบ ๑๔ วา ได้ทรงทำการบูรณะปฏิสังขรณ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๘ โดยหม่อมเจ้าเพิ่ม ลดาวัลย์ เสร็จแล้วได้อัญเชิญพระบรมอริยราชกาลที่ ๓ และอัฐิของเจ้านายอีกหลายพระองค์มาบรรจุไว้ในพระเจดีย์องค์นี้ ด้วย
ถาวรวัตถุ และอาคารเสนาสนะต่าง ๆ
พระอุโบสถ กว้าง ๔ วา ยาว ๑๑ วา ๒ ศอก สร้างในสมัยรัชกาลที่ และทรงบูรณะปฏิสังขรณ์ให้สำเร็จบริบูรณ์ ในสมัยรัชกาลที่ ๔
พระวิหาร ขนาดกว้างยาวเท่ากับพระอุโบสถ ศาลาการเปรียญ กว้าง ๖ วา ยาว ๑๔ วา ทรงไทย สร้าง พ.ศ. ๒๔๖๖ กุฏิสงฆ์จำนวน ๑๓ หลัง เป็นกุฏิไม้ทั้งหลัง เป็นแบบ ๒ ชั้น
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์ วัดชัยพฤกษมาลา เป็นพระอารามหลวงหนึ่งที่สนับสนุนการศึกษา ซึ่งในวัดมีโรงเรียนประชาบาลให้การศึกษาแก่เยาวชน ส่วนพระสงฆ์ก็มีโรงเรียนปริยัติธรรม ๑ แห่ง ปัจจุบันมีนักเรียนบาลี ๓๒ รูป นักเรียนธรรม ๔๓ รูป
การบริหารและการปกครอง วัดชัยพฤกษมาลา ในพรรษาจะมีพระจำพรรษาประมาณ ๘๐ รูป สามเณร ๑๐ รูป ปัจจุบันมี พระสุทธิธรรมาจารย์ (คอน สุทธิญาโณ) เป็นเจ้าอาวาสปกครอง สำหรับลำดับเจ้าอาวาสมีดังนี้ ๑. ไม่ปรากฏนาม เรียกกันว่าท่านวัดบางขวาง
เพราะวัดตั้งอยู่ปากคลองบางขวาง เป็นพระภิกษุวิปัสสนาธุระ ๒. พระครูธรรมธาตาโกศล (สง) ครองวัด ๕-๖ ปี ๓. พระธรรมธาดาโกศล (เกตุ) ครองวัด ๕-๖ ปี ๔. พระธรรมธาดาโกศล (พ่วง) ครองวัด ๑๘-๑๙ ปี ๕. พระปลัดโทน รักษาการเจ้าอาวาสเป็นเวลา ๓ ปี ๖. พระรัตนมุนี (แก้ว) พ.ศ. ๒๔๘-๒๔๔๘ ๓. พระนันทวิริยะ (โพธ์ ติสุสทสุโส) พ.ศ. ๒๔๔๘-๒๕๖๕ ๘. พระธรรมทานาจารย์ (อิ่ม ยโสธโร) พ.ศ. ๒๔๗๑-๒๕๕๔ ๖. พระสุทธิธรรมาจารย์ (คอน สุทธิญาโณ) พ.ศ. ๒๕๑๕ ถึงปัจจุบัน