วัดภคินีนาถ
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
วัดภคินีนาถ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ ๘๑ แขวงบางพลัด เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร
อาณาเขต ทิศเหนือติดกับถนนซึ่งเดิมเป็นคูยาวประมาณ ๗๒๖ เมตร ทิศใต้ตัดกับคลองบางจาก ยาวประมาณ ๗๒ วา ทิศตะวันออกติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา ยาวประมาณ ๑๕๐ วา และทิศตะวันตกติดกับคันคูยาวประมาณ ๑๕๐ วา
ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปของวัด เป็นพื้นที่ลุ่มน้ำท่วมถึง ทางวัดได้พยายามถมให้สูงขึ้นแบบค่อยเป็นค่อยไป จนกระทั่งมีถนนเข้าถึงวัดได้จึงได้ทำการถมอย่างจริงจังทำให้น้ำท่วมได้เพียงบางแห่งเท่านั้น
ความเป็นมา
วัดนี้เป็นวัดโบราณ ชื่อว่า "วัดบางจาก" เพราะตั้งอยู่ปากคลองบางจาก และอีกชื่อหนึ่ง ชาวบ้านเรียกว่า "วัดนอก" ต่อมาได้รับการสถาปนาขึ้นใหม่โดยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าหญิง ประไพวดี กรมหลวงเทพวรัช ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้แบ่งออก เป็น ๒ คณะ คือ คณะตำหนัก และคณะกุฏิ และได้โปรดให้เปลี่ยนพระอุโบสถเดิม เป็น พระวิหารเพราะพระอุโบสถเดิมนั้นเล็กเกินไป พร้อมกับได้สร้างพระอุโบสถใหม่ขึ้นแทน รวม ทั้งศาลาการเปรียญด้วย แต่ชำรุดทรุดโทรมรือถอนไปนานแล้ว
ต่อมาพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานนามใหม่ว่า "วัดภคินีนาถ" และได้ทรงปฏิสังขรณ์กาวรวัตถุต่าง ๆ เพิ่มเติมอีก และเจ้าอาวาสทุกรูปตั้งแต่รัชกาลที่ ๔ เป็น ต้นมาจนถึงรัชกาลปัจจุบันก็ได้บูรณะปฏิสังขรณ์วัดภาคินีนาถให้อยู่ในสภาพเรียบร้อยดีทุกประการ และได้ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงแผนผังภายในวัดให้เหมาะสมยิ่งขึ้น เช่นยุบคณะกุฏิและคณะตำหนัก
ทั้งสองรวมกัน ก่อสร้างและปฏิสังขรณ์ศาลาการเปรียญ ศาลาเก๋งพระอุโบสถ พระระเบียง เสนาสนะ หอระฆัง หอฉัน กุฏิตำหนัก ชุกชีพระประธานในพระอุโบสถ พระพุทธรูป กำแพงวัด โรงเรียน เมรุเผาศพ เป็นต้น
ทรัพย์สิน
วัดนี้มีเนื้อที่ตั้งวัดทั้งสิ้น ๒๖ ไร่ ๓ งาน ๔๔ ตารางวา แล้วยังมีที่ธรณีสงฆ์อีก ๑ แปลง มีเนื้อที่ ๑๑ ไร่ อยู่ที่แขวงบางพลัด เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร นอกจากนี้ทางวัดยังมี ที่ดินว่างเปล่าของวัดด้านตะวันออกและตะวันตก ให้ประชาชนเช่าปลูกอาคารอยู่อาศัย
ปูชนียวัตถุ และถาวรวัตถุของวัด ได้แก่
พระอุโบสถ ขาว ๑ เส้น ๘ วา ๒ ศอก กว้าง ๓ วา ๒ ศอก หลังคามุงกระเบื้อง ดินทราย ช่อฟ้าใบระกา หน้าบัน บิดทองประดับกระจกมีภาพเขียนบนกระดานและมีพระประธาน เป็นพระพุทธรูปหล่อปางมารวิชัยหน้าตักกว้าง ๙ ศอก สูง ๗ ศอก เป็นแบบสุโขทัย พระวิหาร เดิมเป็นพระอุโบสถ กว้าง ๑๐ วา ขาว ๑๔ วา มีพระประธานปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง ๕ ศอก สูง ๗ ศอก พระระเบียง (วิหารดด) อยู่รอบพระอุโบสถ เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปปั้น ปาง มารวิชัย จำนวน ๘๐ องค์ พระเจดีย์ สร้างแบบข่อมุมไม้สิบสอง สูง ๖ วา อยู่รอบพระอุโบสถ ๕ มุมและอยู่รอบ พระวิหาร ๔ มุม รวม ๘ องค์ นอกจากนี้มีศาลาการเปรียญ ศาลาเก็ง พระไตรปิฎก
และธรรมาสน์พร้อมด้วยพระ บรมรูปทรงเครื่องอบพลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์ การศึกษาพระปริยัติธรรมของพระภิกษุสามเณร วัดภคินีนาถ เป็นหลักฐานแน่นอนใน ยุคพระธรรมถาวรเป็นเจ้าอาวาส ได้จัดตั้งโรงเรียนปริยัติธรรม เป็นสำนักเรียนของพระภิกษุ สามเณรในย่านนั้นทุกวัดมาเรียนรวมกันด้วย สำหรับการสาธารณสงเคราะห์ที่ทางวัดจัดให้แก่ประชาชนทั่วไปนอกจากการอบรมเทศนา เผยแผ่ธรรมะแล้วก็ได้จัดสำนักงานฌาปนสถาน เมรุเผาศพและศาลาบำเพ็ญกุศล นอกจากนี้ ก็ยังมีโรงเรียนระดับประถมสำหรับเยาวชนในท้องถิ่นด้วย
การบริหารและการปกครอง ปัจจุบันวัดภคินีนาถมีพระภิกษุจำนวน 8 รูป และสามเณร 6 รูป พระครูวิมลธรรมรัง (เงิน สุทนุโต) เป็นเจ้าอาวาส ลำดับเจ้าอาวาสตั้งแต่ต้นมา มีดังนี้ ๑. พระราชาคณะ (พราย) ไม่สามารถสืบค้นหลักฐานได้ว่ามีสมณศักดิ์ว่าอย่างไร ๒. พระเทพธรรมาธาร (คง) ครองวัดอยู่นาน ๒๑ ปี ๓. พระประสิทธิสุตคุณ (นาค) ครองวัดอยู่นาน ๑๑ ปี ๔. พระวิสุทธิสมาจาร (ฉัตร) ครองวัดอยู่นาน ๓ ปี ๕. พระครูวิสุทธิสังวร (ผ่อง) ครองวัดอยู่นาน ๒๘ ปี ๖. พระธรรมถาวร (เซ่ง สุกิจฺโจ) เป็นเจ้าอาวาสเมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม ๒๕๘ ถึง วันที่ ๑๒ พฤษภาคม ๒๔๘๓ ๗. พระครูวิริยกิจโกศล (ฤทธิ์) ครองวัดอยู่นาน ๒ ปี ๘. พระครูอุปการประชากิจ (หงษ์ ผุสุสนารโต) เป็นเจ้าอาวาสตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๔ ถึง พ.ศ. ๒๕๐๗ ๙. พระครูวิมลธรรมรังษ์ (เงิน สุทนุโต)
เจ้าอาวาสรูปปัจจุบันได้รับพระบัญชา แต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสเมื่อวันที่ ๑๒ พฤษภาคม ๒๕๐๔