วัดปรมัยยิกาวาส
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
วัดปรมัยยิกาวาส เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ ๕๑ ตำบล เกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี
อาณาเขตที่ตั้งวัด ทิศเหนือติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา ทิศใต้ติดกับตำบลบางเกาะเกร็ด หมู่ ที่ ๑ ทิศตะวันออกติดกับลำน้ำลัดเกร็ด ทิศตะวันตกติดกับตำบลบ้านเกาะเกร็ด หมู่ที่ ๗
บริเวณที่ตั้งวัดเป็นที่ราบ ไม่ลุ่มไม่ดอนนัก ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา และลำน้ำลัดเกร็ด มองเด่นเห็นแต่ไกล
ความเป็นมา
วัดปรมัยยิกาวาส เป็นวัดโบราณไม่ปรากฏว่าผู้ใดสร้าง เรียกกันว่า "วัดปากอ่าว" เมื่อ พ.ศ. ๒๔๑๗ ในสมัยพระคุณวงศ์ (สน) เป็นเจ้าอาวาสนั้น พระเจ้าบรมมหายิกาเธอ กรม สมเด็จพระสุดารัตนราชประยูร ได้ทรงปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่
ครั้ง พ.ศ. ๒๔๑๘ การก่อสร้างเสนาสนะต่าง ๆ เสร็จเรียบร้อยแล้ว พระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้า ฯ ได้เสด็จพร้อมด้วยพระเจ้าบรมมหายิกเธอ ทรงถวายไตรบริชาร์และเครื่อง เสนาสนะแด่พระสงฆ์ และพระราชอุทิศถวายหมู่กุฎิเป็นสังฆิกาวาส แล้วโปรดให้เปลี่ยนนาม วัดใหม่ว่า "วัดปรมัยยิกาวาส"
วัดปรมัยยิกาวาส ได้รับพระราชทานวิสงคามสีมา เมื่อวันที่ ๒ กุมภาพันธ์ ๒๗ กำหนดเขตกว้าง ๑๕ วา ยาว ๒ วา
วัดปรมัยยิกาวาสหรือวัดปากอ่าวเดิม กล่าวกันว่าชาวรามัญที่ได้อพยพมาสมัยพระเจ้า ตากสินมหาราช ระหว่าง พ.ศ. ๒๓๑๐ -๒๓๒๕ ตั้งบ้านเรือนที่เกาะเกร็ดได้สร้างขึ้น พระ-
สุเมธาจารย์ (เถ่า) เป็นเจ้าอาวาส ซึ่งได้สร้างพระพุทธไสยาสน์ และพระรอบวิหารคด ๔๖ องค์ มิเจ้าอาวาสต่อมา ได้แก่ ๑. พระสมุห์น้อย ๒. พระครูอุตตโม ๓. พระไตรสรณธัช ๔. พระคุณวงศ์ (สน) จนถึงปี พ.ศ. ๒๔๑๗ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า ฯ ได้เสด็จพระราชดำเนินทรง ทอดผ้าพระกฐิน ณ พระอารามรามัญ แขวงเมืองนนทบุรี ได้ทรงทอดผ้าพระกฐิน ณ วัดปากอ่าว เป็นวัดที่ ๓ มีพระสงฆ์ ๖ รูป พระคุณวงศ์ (สน) พระราชาคณะฝ่ายรามัญเป็นประธาน พระ- องค์ได้ทรงเห็นอาคารเสนาสนะต่าง ๆ ปรากฏหักพังกรุดโทรมลงมาก ทรงมีพระราชดำริจะสถาปนา ขึ้นใหม่ให้สวยงาม และได้ทรงอนุสรณ์ถึงพระเจ้าบรมมหายิกาเธอ กรมสมเด็จพระสุดารัตน- ราชประยูร ซึ่งได้อภิบาลพระองค์มาแต่ยังทรงพระเยาว์ ได้รับสั่งอยู่เนือง ๆ ว่า "ถ้าทรงพระ- เจริญแล้ว ขอให้ช่วยให้ได้สร้างอารามสักอารามหนึ่ง" เมื่อพระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นภูมิฐานวัดปากอ่าวนี้เป็นที่งดงาม จึงทรงกำหนดพระ- ราชหฤทัยจะปฏิสังขรณ์ ได้ทรงปฏิญาณต่อพระคุณวงศ์ผู้เป็นเจ้าอาวาสให้ทราบพระราชประสงค์ ในวันนั้น ครั้นเสด็จขึ้นไปประทับ ณ พระราชวังบางปะอิน ได้ทรงนำพระราชดำรินั้น กราบทูล พระเจ้าบรมมหายิกเธอ กรมสมเด็จพระสุดารัตนราชประยูร ท่านก็ทรงยินดีปราโมทด้วยที่จะได้ บำเพ็ญกุศล ซึ่งได้ทรงตั้งพระหฤทัยไว้แต่เดิม จึงทรงรับจะปฏิสังขรณ์วัดปากอ่าว ประวัติของวัดนี้ ได้จารึกลงในศิลาไว้ที่หน้าพระอุโบสถ
ทรัพย์สิน ที่ตั้งวัด มีเนื้อที่ ๒๑ ไร่ ๑ งาน ๒๑ ตารางวา
ที่ดินสงฆ์ จำนวน ๒ แปลง เนื้อที่ ๑๘ ไร่ ๕๐ ตารางวา คือ แปลงที่ ๑ ตั้งอยู่ตำบลบางสร้อยทอง อำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี เนื้อที่ ๒ ไร่ ๑ งาน ๔ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๑๓๓๑ เลขที่
๑๙๖ หน้า ๑๐๓
แปลงที่ ๒ ตั้งอยู่ตำบลเกาะศาลากุน อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี
เนื้อที่ ๑๑ ไร่ 60 ตารางวา (ที่งอกอีกประมาณ ๗ ไร่) โฉนดเลขที่ ๔ เลขที่ ๓๘๗ หน้า ๒๐๕ แปลงที่ ๓ ตั้งอยู่ตำบลเกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี
เนื้อที่ ๓ งาน ๒๕ ตารางวา โฉนดที่ ๕๘๗ เลขที่ ๖๕ หน้า ๔๖๕ แปลงที่ ๔ ตั้งอยู่ตำบลเกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี เนื้อที่ ๒ งาน ๓๕ ตารางวา โฉนดที่ ๒๖๗๕ เลขที่ ๒๖๗ หน้า ๕๕๕ แปลงที่ ๕ ตั้งอยู่ตำบลเกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี เนื้อที่ ๔๒ ตารางวา โฉนดที่ ๓๖๑ เลขที่ ๖๒๔ หน้า ๔๐๓ ปูชนียวัตถุ ถาวรวัตถุและอาคารเสนาสนะต่าง ๆ มี พระบรมสาริริกธาตุเจดีย์ พระเจดีย์รามัญ ฐานกว้าง ๕ วา ๓ ศอก สูง ๖ วา ศอก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า ฯ โปรดให้สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๑ ได้เสด็จพระราชดำเนินทรงบรรจุพระบรมสาริริกธาตุ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๗ พระเจดีย์ย่างกุ้ง ตั้งอยู่ที่แง่ลัดเกร็ด เป็นเจดีย์เก่าแก่ ฐานกว้าง ๔ วา ๑ ศอก สูง ๔ วา พระพุทธไสยาสน์ ขนาด ๔.๕๐ เมตร พระสุเมธาจารย์ (เถ้า) สร้างประมาณ พ.ศ. ๒๓๒๕ พระพุทธรูปหินอ่อนขาว องค์ใหญ่หน้าตักกว้าง ๑ ศอก ๑๘ นิ้ว องค์เล็กหน้าตัก ๖ นิ้ว สมเด็จพระจุลจอมเกล้า ฯ พระราชทาน องค์ใหญ่ประดิษฐานหน้าพระวิหารด้านเหนือ องค์เล็กประดิษฐานในซุ้มมุขพระบรมสาริริกธาตุเจดีย์ พระนนทมุนินท์ พระศาสนโสภณ (อ่อน) เจ้าคณะมณฑลกรุงเทพสร้างไว้สำหรับเมืองนนทบุรี พระยาราชสงครามนำมาประดิษฐานไว้ด้านใต้ของพระวิหาร พระพุทธรูปที่ระเบียงวิหารคด ๘ องค์ พระอุโบสถ มุขลด ๑ ชั้น มีระเบียงและกำแพงแก้วเขตสีมามีรั้วเหล็กกั้นโดยรอบ สร้างเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๔๒๓
พระวิหาร มุขหน้าหลังลด ๑ ชั้น มีวิหารคดโดยรอบ ศาลาการเปรียญ ทรงแบบรามัญ กุฎิสงฆ์ จำนวน ๖ หลัง เป็นตึกก่ออิฐถือปูน
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์ วัดปรมัยยิกาวาส มีโรงเรียนปริยัติธรรมสำหรับพระภิกษุสามเณรได้ศึกษาเรียนธรรมวินัย มีนักเรียนนักธรรม จำนวน ๒๐ รูป
การบริหารและการปกครอง วัดปรมัยยิกาวาส จัดการบริหารและปกครองตามกฎหมายระเบียบแบบแผนและตามพระธรรมวินัย มีเจ้าอาวาสปกครองตามลำดับ คือ ๑. พระคุณวงศ์ (สน) พ.ศ. ๒๔๑๗-๒๕๐ ถึงมรณภาพ เมื่อวันที่ ๑๙ มีนาคม ๒๕๐ อายุ ๗๐ ปี พรรษา ๕๑ ๒. พระคุณวงศ์ (จู) พ.ศ. ๒๔๕๐-๒๔๖๒ ถึงมรณภาพ เมื่อวันที่ ๑๒ กรกฎาคม ๒๔๖๒ อายุ ๖๑ ปี
พรรษา ๔๖
พระสุเมธาจารย์ (วร) พ.ศ. ๒๔๖๒-๒๔๘ ถึงมรณภาพ เมื่อวันที่ ๖ กันยายน ๒๔๘๙ อายุ x ปี ๔. พระไตรสรณธัช (แสน) พ.ศ. ๒๔๙-๒๕๐๕ ถึงมรณภาพ เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน ๒๕๐๕ อายุ ๘๕ ปี
พรรษา ๖๖ ๕. พระครูปัญญารัตน์ (มาลัย) พ.ศ. ๒๕๐๕ ถึงปัจจุบัน วัดนี้มีพระภิกษุอยู่จำพรรษา ๑๖ รูป