วัดบุญวาทย์วิหาร
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
วัดบุญวาทย์วิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ ๑ ตำบลหัวเวียง อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง
อาณาเขตที่ตั้งวัด ทิศเหนือติดกับสถานีตำรวจภูธร กองเมืองลำปาง ทิศใต้ติดกับถนน ไปรษณีย์และตลาดราชวงศ์ ทิศตะวันออกติดกับถนนบุญวาทย์และศาลากลางจังหวัด ทิศตะวันตก ติดกับที่ทำการไปรษณีย์จังหวัดลำปาง
บริเวณพื้นที่ตั้งวัด เป็นที่ราบสูงมีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ภายในบริเวณมีพระ- อุโบสถตั้งอยู่ใกล้ถนนไปรษณีย์ทางทิศใต้หันหน้าไปทางถนนบุญวาทย์ทางทิศตะวันออก พระเจดีย์ ตั้งอยู่ด้านหลังพระอุโบสถ โรงเรียนปริยัติธรรม ๒ หลัง ตั้งอยู่ติดกับกำแพงวัดด้านตะวันตก ห้องธุรการและห้องปฐมพยาบาล ตั้งอยู่ด้านหน้าพระอุโบสถ ด้านข้างพระอุโบสถทางทิศใต้มี ศาลาราย บริเวณรอบ ๆ พระอุโบสถและหน้ากุฎิมีพฤกษชาติปลูกไว้เป็นจุด ๆ
ความเป็นมา
วัดบุญวาทย์วิหาร เป็นวัดโบราณสร้างนานก่อนสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ประมาณ ๒๐๐ ปี เดิมชื่อว่า "วัดกลางเวียง" อดีตเคยเป็นสถานที่ถือน้ำพิพัฒน์สัตยา
ครั้นต่อมาเมื่อปี พ.ศ. ๒๓๔๗ ในสมัยรัชกาลที่ ๑ เจ้าหลวงคำสมผู้ครองนครลำปาง ได้ทำการปฏิสังขรณ์โดยรื้อวิหารเก่าออกแล้วสร้างวิหารหลวงขึ้นใหม่ พระประธาน พระเจดีย์ กุฎิ และหอไตรขึ้น ครั้นเสร็จเรียบร้อยแล้วได้เปลี่ยนชื่อใหม่ว่า "วัดหลวงไชยสัณฐาน"
ครั้น พ.ศ. ๒๔๕๕ พลตรีมหาอำมาตย์โท เจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต เจ้าผู้ครองนครลำปาง ได้ให้ทำการปฏิสังขรณ์ใหญ่ โดยให้หลวงประสานไมตรีราษฎร์ผู้เป็นนายช่างลงไปลอกแบบอย่าง พระอารามหลวงในกรุงเทพมหานครมาจัดสร้างใหม่ เมื่อทำการปฏิสังขรณ์เสร็จ พ.ศ. ๒๕๕๗ แล้ว
ด้ถวายพระนามพระประธานว่า "พระเจ้าตนหลวง" และได้รายงานเสนอขอเปลี่ยนนามวัดใหม่ 1 "วัดหลวงบุญวาทย์บำรุง" ในสมัยรัชกาลที่ ๖ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ ๑๐ เดือนพฤศจิกายน ๒๕๗ กำหนดเขตกว้าง ๑๑.๒๕ เมตร ทำพิธีผูกพัทธสีมาเมื่อวันที่ ๑๕ มิถุนายน ๒๔๕๘ พร้อมกับการฉลองวัด
เมื่อได้ทำการฉลองวัดและผูกพัทธสีมาเสร็จเรียบร้อยแล้ว พระธรรมจินดานายก เจ้า- อาวาสและเจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต ผู้ครองนครลำปางได้พร้อมกันนำความกราบบังคมทูลพระกรุณา ขอพระราชวโรกาสถวายพระราชกุศลและน้อมเกล้า ฯ ถวายวัดหลวงบุญวาทย์บำรุงเป็นพระ- อารามหลวงสืบไป พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้ยกฐานะขึ้นเป็นพระอาราม- หลวง และพระราชทานนามวัดใหม่ว่า "วัดบุญวาทย์วิหาร" ตั้งแต่บัดนั้นมาจนถึงปัจจุบันนี้
ทรัพย์สิน
ที่ดินที่ตั้งวัด มีเนื้อที่ ๒ ไร่ ๒ งาน ๓๔ ตารางวา โฉนดเลขที่ 6 เล่ม ๑ หน้า แ เลขที่ดิน ๒๓
ปูชนียวัตถุ ถาวรวัตถุ และอาคารเสนาสนะต่าง ๆ
พระประธานในพระอุโบสถ สร้างโดยเจ้าหลวงคำสม ประมาณ พ.ศ. ๒๓๔๘ ขนาด หน้าตักกว้าง ๓ เมตร สูง ๑.๕ เมตร ปางมารวิชัย บีดทองทั้งองค์
พระพุทธรูปมีนามว่าสิงห์เพชร เป็นพระโบราณถือว่าศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง ขนาดหน้าตัก กว้าง ๐.๓๐ เมตร สูง ๑.๓๓ เมตร ปางมารวิชัยเกศตูม เดิมประดิษฐานอยู่ที่วัดปั้นเจิง พลตรี มหาอำมาตย์โท เจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต อัญเชิญมาประดิษฐานที่วัดเชียงมั่น ทำพิธีถือน้ำพิพัฒน์ สัตยาต่อพระพักตร์เป็นประจำ ต่อมาได้อัญเชิญมาประดิษฐานไว้ที่วัดบุญวาทย์วิหาร
พระพุทธรูปถือว่าศักดิ์สิทธิ์อีกองค์หนึ่ง เป็นพระสมัยอู่ทอง ประชาชนนิยมบีดทองแร่ โรครายต่าง ๆ ขนาดหน้าตักกว้าง ๐.๓๕ เมตร สูง ๑.๕ เมตร เป็นพระพุทธรูปโบราณ
พระเจดีย์ ฐานสี่เหลี่ยมจตุรัส กว้าง ๐.๓๐ เมตร สูงประมาณ ๑๕ เมตร ปฏิสังขรณ์ เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๕๕
พระอุโบสถ เดิมเป็นวิหาร ได้รื้อแล้วก่อสร้างเป็นพระอุโบสถเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๕๕-๒๔๕๖ ขนาดกว้าง ๑๑.๖๕ เมตร ยาว ๓๒.๒๕ เมตร ที่ฝาผนังภายในมีภาพวิจิตรศิลป์โดยรอบ , เบี
ภาพพุทธประวัติ ภาพพระเวสสันดรและมารพันธุ์ ซึ่งเขียนโดยนายช่างจันทร์ จิตรกร และ นายป่วน สุวรรณสิงห์ พระอุโบสถนี้ ได้ทำการปฏิสังขรณ์ใหญ่ ๒ ครั้ง คือเมื่อปี พ.ศ. ๔ และ พ.ศ. ๒๕๑๘-๒๕๒๐ ศาลาการเปรียญ เป็นรูปศาลารายทรงไทย ชั้นเดี่ยว ๓ หลัง หลังที่ ๑ กว้าง ๕๐ เมตร ยาว ๑๓ เมตร ใช้เป็นห้องปฐมพยาบาลและห้องธุรการของโรงเรียน หลังที่ ๒ กว้าง ๕.๑๕ เมตร ยาว ๘ เมตร หลังที่ ๓ กว้าง ๕.๑๐ เมตร ยาว ๕๐ เมตร ทั้งหลัง ใช้เป็นห้องเรียนสามัญ ทั้งหมด กุฎิ จำนวน ๒ หลัง ก่ออิฐถือปูน ๒ ชั้น หลังที่ ๑ กว้าง ๗ เมตร ยาว ๒ เมตร หลังที่ ๒ กว้าง ๑๐ เมตร ยาว ๒๐ เมตร อาคารโรงเรียนปริยัติธรรม ๒ หลัง
หลังที่ ๑ เป็นตึก ๒ ชั้น กว้าง ๑๒ เมตร ยาว ๔๐ เมตร มีห้องเรียน ๑๐ ห้อง มีมุขหน้าและหลัง หลังที่ ๒ เป็นตึก ๓ ชั้น กว้าง ๑๐ เมตร ยาว ๒๘ เมตร มีห้องเรียนชั้นละ ๓ ห้อง รวมเป็น ๘ ห้องเรียน
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์ วัดบุญวาทย์วิหาร เป็นศูนย์กลางทางการศึกษาของคณะสงฆ์จังหวัดลำปาง มีโรงเรียน ปริยัติธรรมทั้งแผนกธรรมและแผนกบาลี เป็นสถานที่สอบไล่นักธรรมและบาลีสนามหลวงตลอดมา ปัจจุบันมีนักธรรม ๒๐๕ รูป นักเรียนบาลี ๐ รูป โรงเรียนปริยัติธรรมมี ๒ หลัง โรงเรียน ราษฎร์ของวัดชื่อ "โรงเรียนวิสุทธิวิทยากร" ทำการเปิดสอนนักเรียนชั้นมัธยมปีที่ ๑ ถึงมัธยม ปีที่ ๓ ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๗ เป็นต้นมา และกระทรวงศึกษาธิการรับรองวิทยฐานะเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๑ เป็นประจำตลอดมา
การบริหารและการปกครอง พระภิกษุสามเณรได้ประพฤติปฏิบัติตามพระธรรมวินัยโดยเคร่งครัด การทำวัตรสวดมนต์ เช้าและเย็นถือเป็นกิจวัตรที่ต้องกระทำเป็นประจำ
การเป็นอยู่ อาศัยบิณฑบาดและทางวัดได้ตั้ง
มูลนิธิขึ้นเพื่ออาศัยดอกผลใช้จ่าย เริ่มทุนจัดตั้ง ๑๐,๐๐๐ บาท ปัจจุบันมีทุน ๕๐๐,๐๐๐ บาท พระภิกษุจำพรรษาจำนวน ๑๔ รูป สามเณร ๔ รูป ลำดับเจ้าอาวาสผู้ปกครองวัด นับตั้งแต่ได้เริ่มการปฏิสังขรณ์วัด เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๕๕ เป็นต้นมา มีดังนี้ ๑. พระธรรมจินดานายก (ผาย) เจ้าคณะจังหวัดลำปาง พ.ศ. ๒๔๕๗-๔๗๘ ๒. พระปริชาญาณมุนี (สุวรรณ) เจ้าคณะจังหวัดลำปาง พ.ศ. ๒๔๗๔-๒๔๘๑ ๓. พระมหาสุรัส กาญจนพนู รักษาการเจ้าอาวาส พ.ศ. ๒๔๘๐-๒๔๘๓ ๔. พระวีรญาณมุนี (หมื่น) รองเจ้าคณะมณฑลพายัพ รักษาการเจ้าอาวาส พ.ศ. ๒๔๘๓-
๒๔๘๗ ๕. พระมหาชื่น มนุญโญ รักษาการเจ้าอาวาส พ.ศ. ๒๔๘๗-๒๔๕๖ ๖. พระสิทธิปัญญาภรณ์ (สิงห์คำ สิทธิปณฺโณ) ป.ธ. ๕ พ.ศ. ๖๗ ถึงปัจจุบัน