วัดทองนพคุณ
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด วัดทองนพคุณ
เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ ๕๕ แขวง คลองสาน เขตคลองสาน กรุงเทพมหานคร อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อคลองวัดทองนพคุณ ทิศใต้ติดต่อเขตลำดู ซึ่งปัจจุบันตื้นเขิน ทิศตะวันออกติดต่อที่ดินเอกชน มีกำแพงโรงเรียนเป็นเขตและแม่น้ำเจ้าพระยา ทิศตะวันตก ติดต่อถนนเข้าวัดใกล้โรงพยาบาลตากสิน
ความเป็นมา วัดนี้ชาวบ้านนิยมเรียกกันว่า "วัดทองล่าง" เป็นวัดโบราณไม่ปรากฏหลักฐานว่าใครสร้าง และสร้างเมื่อใด ทราบแต่เพียงว่า เดิมเป็นวัดราษฎร์ ต่อมาพระยาโชฎีกรเชเศรษฐี (ทองจีน ไกรฤกษ์) ได้ปฏิสังขรณ์แล้วน้อมเกล้า ฯ ถวายเป็นพระอารามหลวงในสมัยรัชกาลที่ ๓ วัดนี้ตั้ง อยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งตะวันตกตรงกันข้ามกับวัดปทุมคงคา การก่อสร้างและปฏิสังขรณ์มีต่อ มาเป็นลำดับมากบ้างน้อยบ้างตามยุคที่มีความทรุดโทรมมากหรือน้อย และกำลังความสามารถของ เจ้าอาวาสรูปนั้น ๆ
ทรัพย์สิน วัดทองนพคุณมีที่ตั้งวัด ๒๐ ไร่ ๓ งาน ๖๘ ตารางวา และยังมีที่ธรณีสงฆ์อีก ๑ แปลง คือ แปลงที่ ๑ อยู่ที่แขวงบางกอกใหญ่ เขตบางกอกใหญ่ กรุงเทพมหานคร มีเนื้อที่ ๒ งาน ๒ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๒๕๒ แปลงที่ ๒ อยู่แขวงพระโขนง เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร มีเนื้อที่ ๑ ไร่ ๑ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๒๔๕ แปลงที่ ๓ อยู่ที่แขวงตลาดสมเด็จ เขตคลองสาน กรุงเทพมหานคร มีเนื้อที่ ๑๒๐ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๑๐๒๕ ส่วนแปลงที่ ๔
และที่ ๘ นั้น เอกชนได้นำมาถวายโฉนดเลขที่ ๐๑๗ กับโฉนดเลขที่ ๑๑๐ และ ๑๐๒๔ เนื้อ ที่ ๘๘ ตารางวา
ปูชนียวัตถุ และถาวรวัตถุมีดังนี้ คือ
พระอุโบสถ ภายในมีจิตรกรรมฝาผนัง ฝีมือพระครูกสิณสังวร พระประธานในพระ อุโบสถเป็นพระพุทธรูปปั้นปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง ๔ ศอก ๔ นิ้ว สูง ๖ ศอกคืบ ๖ นิ้ว
พระวิหาร ได้รับการบูรณะซ่อมแซมในรัชกาลที่ ๓ เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปของวัด หลายร้อยองค์ ลักษณะเป็นอาคารก่ออิฐทรงไทยสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น
มณฑปเป็นที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลอง ตั้งอยู่บนที่ซึ่งสร้างเป็นภูเขาสูง ๖ ศอก นัยว่าอาจารย์ฤกษ์วัดทองนพคุณเป็นผู้สร้าง มณฑปนี้สร้างในรัชกาลที่ ๔
พระเจดีย์องค์ใหญ่ย่อเหลี่ยมไม้สับสอง อยู่ระหว่างพระอุโบสถกับพระวิหาร พระยา โชฎีกราชเศรษฐีสร้างประมาณในรัชกาลที่ ๑๒ ต่อมาท่านเจ้าคุณพระสุธรรมสังวรเถร (มา) ได้ทำ การบูรณะปฏิสังขรณ์
นอกจากนี้ ก็ยังมีพระพุทธรูปหล่อยืนปางห้ามญาติ ๒ องค์ สูง ๔ ศอกคืบ หล่อด้วย ทองขาวมีตู้เป็นที่ประดิษฐาน
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
ใน พ.ศ. ๒๔๖๑ ยุคพระเทพวิมลเป็นเจ้าอาวาส ท่านล้อม เหมะชะญาติ ได้สร้าง โรงเรียนปริยัติธรรมขึ้น ภายหลังถูกอัคคีภัย เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๗ และได้สร้างโรงเรียน ปริบัติธรรมขึ้นใหม่ คือโรงเรียนนพคุณวิทยาประสิทธิ์ ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีนักเรียน บาลีจำนวน ๓๒ รูป และนักธรรมจำนวน ๓๐ รูป
ใน พ.ศ. ๒๕๖๓ ท่านล้อม เหมะชะญาติ ได้บูรณะโรงเรียนหนังสือไทยขิน โรงเรียนนี้ รัชกาลที่ ๖ พระราชทานนามว่า "เรือนล้อมบูรณะ" ใช้เป็นโรงเรียนเทศบาลวัดทองนพคุณ ปัจจุบัน เทศบาลได้สร้างดึกโรงเรียน - ชั้นบนแทน ในยุคของพระธรรมเจียรเป็นเจ้าอาวาส ใน พ.ศ. ๒๕๐๖ ได้สร้างหอสมุดภัทรานุสรณ์หลังหนึ่งสองชั้น เป็นอาคารคอนกรีตไทยแกมสมัย เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่ท่านเจ้าคุณพระภัทรมุนี อดีตเจ้าอาวาส ทำพิธีเมื่อวันที่ ๓ เมษายน ๒๕๐๖
การบริหารและการปกครอง ปัจจุบันเจ้าอาวาสวัดทองนพคุณชื่อ พระภัทรมุนี (เสรี ธมุมเวที)
ซึ่งพอจะลำดับ เจ้าอาวาสตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันได้ ดังนี้ ๑. พระญาณรังษ์ (แสง) ๒. พระครูกสิณสังวร (มี) ๓. พระสุธรรมสังวรเถร (มา) ๔. พระครูเหมนพคุณ (เผือก) ๕. พระเทพวิมล (ชุม ติสาโร) พ.ศ. ๔๖๒-๒๕๐๒ ๖. พระภัทรมุนี (อิ้น ภัทรมุนี) พ.ศ. ๕๓-๕๐๔ ๗. พระธรรมเจดีย์ (ก็ มารชิโน) พ.ศ. ๒๕๐๕-๒๕๒๑ ๘. พระภัทรมุนี (เสรี สมุมเวที) พ.ศ. ๒๕๒๒ ถึงปัจจุบัน ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีพระภิกษุจำนวน ๓๒ รูป และสามเณรจำนวน ๒๕ รูป