๑๐.๒ คำอธิบาย

หัวใจของเศรษฐกิจพอเพียงอยู่ที่ความสมดุลหลาย ๆ ด้านดังนี้

ด้านวัตถุกับเศรษฐกิจกับด้านจิตใจหรือศีลธรรม ที่ผ่านมาเราให้ความสำคัญกับวัตถุจนทำให้เกิดความโลกไม่สิ้นสุด ส่วนด้านจิตใจถูกละเลยไม่ได้รับการพัฒนา คนที่ทำตามกฎเกณฑ์ หรือ คนดีมักไม่ร่ำรวยอย่างรวดเร็วทางวัตถุเหมือนคนที่คดโกง

ด้านการผลิตเพื่อบริโภคเองในครอบครัวกับเพื่อขายเป็นรูปแบบการผลิตเพื่อขายทำให้เกิดความชำนาญ ในด้านการผลิตเฉพาะอย่าง ทำให้เศรษฐกิจขยายตัวอย่างรวดเร็ว ในขณะที่การผลิตเพื่อบริโภคในครอบครัวไม่ได้รับความสนใจมากนัก การผลิตที่ทำในรูปแบบเฉพาะอย่างทำให้เกิดความเสี่ยงต่อเหตุการณ์ภายนอกมากขึ้น

ด้านการผลิตเพื่อขายในประเทศกับการผลิตเพื่อส่งออกที่ผ่านมาเราเน้นการผลิตเพื่อส่งออกมากกว่าเพื่อบริโภคในประเทศ มุ่งใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยเพื่อลดต้นทุนให้ต่ำ ทำให้ละเลยและไม่สนใจภูมิปัญญาดั้งเดิมซึ่งจะเลือนหายไปในที่สุด

ด้านการลงทุนในกรุงเทพฯ และปริมณฑลกับชนบทที่ห่างไกล การพัฒนาที่ผ่านมาจะเน้นให้ความสำคัญกับกรุงเทพฯ ว่าเป็นศูนย์กลาง ต่างกับภาคชนบทที่ถูกมองข้าม ผลจากการพัฒนาดังกล่าวก่อให้เกิดความแตกต่างระหว่างภาคเมืองและชนบทอย่างเห็นได้ชัดเจน

ด้านการกระจายผลของการขยายตัวทางเศรษฐกิจ ทำให้ตกอยู่ในมือคนรวย คนจนเป็นจำนวนมากที่ต้องหาเช้ากินค่ำ คนรวยกลายเป็นผู้คุมอำนาจทางการเมืองและนโยบายเศรษฐกิจ ซึ่งมักได้รับผลประโยชน์มากกว่าคนจน

ด้านอุตสาหกรรมและการบริการกับการเกษตร คือการมองข้ามการพัฒนาในภาคเกษตร ทำให้สังคมเกษตรกรถูกลืม ถูกทอดทิ้งทั้งที่สังคมเกษตรเป็นสังคมที่มีการพึ่งตนเองได้ในระดับหนึ่ง คือสังคมเกษตรสามารถผลิตอาหารเลี้ยงตัวเองได้ เพราะมีความสอดคล้องกับสภาพแวดล้อม ดังนั้นเมื่อเกิดภาวะวิกฤติ เกษตรกรจึงไม่ได้รับผลกระทบโดยตรง

ด้านเทคโนโลยียุคใหม่กับภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่ผ่านมาประเทศเน้นการพัฒนาด้านเทคโนโลยีมากกว่าการอนุรักษ์ภูมิปัญญาทำให้ระบบคุณค่าทางด้านภูมิปัญญาถูกลดความสำคัญลง ดังจะเห็นได้อย่างชัดเจนที่ภาคเกษตรต้องหันมาพึ่งพาเครื่องจักรสมัยใหม่เกือบทั้งหมด