การกราบบังคมทูล กราบทูล และทูล

ในการกราบบังคมทุล กราบทูล และทูล พระมหากษัตรย์ สมเด็จพระบรมราชินี และ พระราชวงศ์ นอกจากการระมัดระวังเรื่องใช้ราชาศัพท์แล้ว สิ่งที่สำคัญซึ่งจะต้องใช้ให้ถูกต้องตาม ฐานันตรศักดิ์ อีกประการหนึ่งก็คือ สรรพนาม ตำรับ คำขึ้นต้น และลงท้าย ซึ่งตามประกาศ สำนักนายกรัฐมนตรีให้ใช้ดังนี้

๑. สรรพนาม

ก. สรรพนามบุรุษที่ ๑ (ฉัน, ข้าพเจ้า ฯลฯ)

ราชาศัพท์-สรรพนาม

คำรับ คำขึ้นต้น คำลงท้าย

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินี

ข้าพระพุทธเจ้า

สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

ข้าพระพุทธเจ้า

พระราชโอรส, พระราชธิดา

ข้าพระพุทธเจ้า

(ถ้าลำลอง ผู้หญิงใช้ว่า "เกล้ากระหม่อมฉัน")

ข้าพระพุทธเจ้า

พระเจ้าวรวงศ์เธอหรือพระวรวงศ์ที่ทรงกรม

เกล้ากระหม่อม

พระวรวงศ์, หม่อมเจ้า

กระหม่อม

(ถ้าลำลอง ผู้หญิงใช้ว่า "หม่อมฉัน")

กระหม่อม

ข. สรรพนามบุรุษที่ ๒ (ท่าน ฯลฯ)

ราชาศัพท์ สรรพนาม

คำรับ คำขึ้นต้น คำลงท้าย

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินี

ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท

สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

ใต้ฝ่าละอองพระบาท

พระราชโอรส, พระราชธิดา

ใต้ผ่าพระบาท

พระราชวงศ์อื่นๆ

ผ่าพระบาท

๒. คำรับ (ครับ, ค่ะ, ฯลฯ)

คำรับ (ครับ, ค่ะ, ฯลฯ)

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินี

พระพุทธเจ้าข้า

สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (ถ้าลำลอง ผู้หญิงใช้ว่า "'เพค่ะ")

พระพุทธเจ้าข้า

พระราชโอรส, พระราชธิดา

พ่ะย่ะค่ะ

พระราชวงศ์อื่นๆ

กระหม่อม

๓. คำขึ้นต้น

คำขึ้นต้น

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินี

ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาท ปกเกล้าปกกระหม่อม

สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

ขอพระราชทานกราบบังคมทูลทราบ ฝ่าละอองพระบาท

พระราชโอรส, พระราชธิดา

ขอประทานกราบทูลทราบฝ่าพระบาท

๔. คำลงท้าย

คำลงท้าย

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินี

ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ

สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม

พระราชโอรส, พระราชธิดา

ควรมิควรสุดแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้า

พระราชวงศ์อื่นๆ

แล้วแต่จะโปรด

ตารางการใช้คำขึ้นต้น สรรพนาม และคำลงท้ายในหนังสือราชการ

ผู้รับหนังสือ

คำขึ้นต้น

สรรพนาม

คำลงท้าย

๑. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระบรมราชินีนาถ

ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาท ปกเกล้าปกกระหม่อม ข้าพระพุทธเจ้า...(ออกชื่อ)... ขอพระราชทาน พระบรมราชวโรกาส กราบบังคมทูลพระกรุณาทรางทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท

ข้าพระพุทธเจ้า ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท

ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณา โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้า...(ลงชื่อ).. หรือข้าพระพุทธเจ้า ... (ลงชื่อ).... ขอเดชะ ก็ได้

๒. สมเด็จพระบรมราชินีในรัชกาลก่อน สมเด็จพระยุพราช มงกุฎราชกุมาร

ขอพระราชทานกราบบังคมทูล... ทรงทราบฝ่าละอองพระบาท

ข้าพระพุทธเจ้า ใต้ฝ่าละอองพระบาท

ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณา โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ข้าพระพุทธเจ้า...(ลงชื่อ)...

๓. สมเด็จพระราชชนนี พระบรมวงศ์ ชั้น สมเด็จเจ้าฟ้า

ขอพระราชทานกราบทูล... ทรงทราบฝ่าพระบาท

ข้าพระพุทธเจ้า ใต้ฝ่าพระบาท

ควรมิควรแล้วแต่จะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม

๔. สมเด็จพระนางเจ้าพระวรราชชายา พระนางเจ้าพระวรราชเทวี พระนางเธอ พระบรมวงศ์ ชั้น พระองค์เจ้า (ทรงกรมและไม่ทรงกรม)

ขอประทานกราบทูล... ทรงทราบฝ่าพระบาท

ข้าพระพุทธเจ้า ใต้ฝ่าพระบาท

ควรมิควรแล้วแต่จะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม

๕. พระอนุวงศ์ ชั้น พระเจ้าวรวงศ์เธอ (ทรงกรมและไม่ทรงกรม) พระอนุวงศ์ ชั้น พระวรวงศ์เธอ (ทรงกรม)

กราบทูล... ทรงทราบฝ่าพระบาท

เกล้ากระหม่อม ฝ่าพระบาท

ควรมิควรแล้วแต่ละโปรด

๖. พระอนุวงค์ ชั้น พระวรวงค์เธอ ( ไม่ทรงกรม )

ทูล... ทรงทราบฝ่าพระบาท

เกล้ากระหม่อม ฝ่าพระบาท

ควรมิควรแล้วแต่ละโปรด

๗. พระอนุวงศ์ ชั้น หม่อมเจ้า

ทูล... ทรงทราบ

กระหม่อม หรือหม่อมฉัน ฝ่าพระบาท หรือ ท่าน

แล้วแต่จะโปรด

๘. สมเด็จพระสังฆราชเจ้า

ขอประทานกราบทูล

ข้าพระพุทธเจ้า ใต้ฝ่าประบาท

ควรมิควรแล้วแต่จะโปรดเกล้าฯ

๙. สมเด็จพระสังฆราช

กราบทูล

เกล้ากระหม่อม ฝ่าพระบาท

ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด